แผน 12 วัน · วันที่ 7บทที่ 6 จาก 6 ในหัวข้อนี้
~30 นาที
กฎหมายที่ประชาชนควรรู้

กฎหมายแรงงานและกฎหมายในชีวิตประจำวัน

จำกฎที่ใช้จริงทุกวัน: ใครต้องมีบัตรประชาชน บัตรหมดอายุเมื่อไร สิทธิผู้บริโภค 5 ประการกับหน้าที่ของ สคบ. เวลาทำงาน วันหยุด การลา และค่าชดเชยตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน แล้วปิดท้ายด้วยหน้าที่หลักของผู้ขับขี่ตามกฎหมายจราจร

อ่านถ้ามีเวลาป้ายระดับความสำคัญเป็นการประเมินของเรา จากขอบเขตวิชาตามประกาศและสัดส่วนหัวข้อในชุดข้อสอบเสมือนจริง ไม่ใช่ข้อมูลจากผู้ออกข้อสอบ

1 · บทนี้เรียนอะไรออกบ่อย ต้องอ่าน

กฎหมายสี่ฉบับที่อยู่รอบตัวเรา

วิชากฎหมายที่ประชาชนควรรู้มี 25 ข้อ (ตามสรุปขอบเขตจากประกาศ) นอกจากรัฐธรรมนูญ แพ่ง และอาญา ยังมีกฎหมายใกล้ตัวที่ประชาชนต้องใช้ทุกวัน บทนี้รวมไว้สี่ฉบับ คือ พ.ร.บ.บัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และ พ.ร.บ.จราจรทางบก พ.ศ. 2522

ทุกฉบับถูกแก้ไขมาหลายครั้ง บทนี้สอนตามตัวบทฉบับปรับปรุงล่าสุด และบอกชื่อกฎหมายที่แก้ไว้เมื่อการแก้ไขเปลี่ยนสิ่งที่ต้องจำ เช่น วันลาคลอดและอัตราค่าชดเชย

ข้อสอบถามแบบนี้ จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) เรื่องบัตรประจำตัวประชาชนและสิทธิผู้บริโภคโผล่มาเกือบทุกชุด ชุดละราว 1 ข้อ มักถามตัวเลขตรง ๆ เช่น อายุที่ต้องมีบัตร จำนวนวันที่ต้องยื่นคำขอ จำนวนสิทธิผู้บริโภค ส่วนกฎหมายแรงงานและจราจรยังไม่พบในชุดที่เรารวบรวม จึงจัดเป็นเรื่องอ่านถ้ามีเวลา
ข้อมูล ณ 17 พ.ย. 2569ตามตัวบทฉบับปรับปรุงล่าสุดของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ทั้งสี่ฉบับ
2 · พ.ร.บ.บัตรประจำตัวประชาชนออกบ่อย ต้องอ่าน

ใครต้องมีบัตร ยื่นเมื่อไร และบัตรใช้ได้นานเท่าไร

มาตรา 5 (แก้ไขโดย (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2554) กำหนดว่าผู้ที่ต้องมีบัตรคือ ผู้มีสัญชาติไทย อายุตั้งแต่ 7 ปีบริบูรณ์ แต่ไม่เกิน 70 ปีบริบูรณ์ และมีชื่อในทะเบียนบ้าน ผู้ที่อายุเกิน 70 ปี และผู้ได้รับยกเว้นตามกฎกระทรวง จะขอมีบัตรก็ได้ ไม่ได้ถูกบังคับ

ตัวเลขที่ต้องจำที่สุดคือ 60 วัน เพราะใช้ซ้ำแทบทุกกรณี ทั้งยื่นขอมีบัตรครั้งแรก ขอบัตรใหม่เมื่อบัตรหมดอายุ และขอใหม่เมื่อบัตรหายหรือเปลี่ยนชื่อ

กรณีที่ต้องยื่นคำขอ ภายใน 60 วันนับแต่…

กรณีนับ 60 วันจากมาตรา
ขอมีบัตรครั้งแรกวันอายุครบ 7 ปี / วันได้สัญชาติไทย / วันเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้าน / วันพ้นการยกเว้น6
บัตรหมดอายุวันที่บัตรเดิมหมดอายุ (ยื่นล่วงหน้าได้ภายใน 60 วันก่อนหมดอายุ)6 ตรี
บัตรหาย ถูกทำลาย ชำรุดในสาระสำคัญวันที่บัตรหาย ถูกทำลาย หรือชำรุด6 จัตวา
เปลี่ยนชื่อตัวหรือชื่อสกุลวันที่แก้ไขชื่อในทะเบียนบ้าน6 จัตวา

ย้ายที่อยู่ไม่ได้อยู่ในตารางนี้ เพราะมาตรา 6 จัตวา วรรคสองให้ผู้ถือบัตร “จะขอเปลี่ยนบัตรก็ได้”

กฎอื่นที่ต้องรู้

อายุบัตร 8 ปีบัตรใช้ได้นับแต่วันออกบัตร และมีอายุ 8 ปีนับแต่วันเกิดของผู้ถือบัตรที่ถึงกำหนดหลังวันออกบัตร (มาตรา 6 ทวิ แก้ไขโดย (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2554)
ใช้ได้ตลอดชีวิตบัตรที่ยังไม่หมดอายุในวันที่ผู้ถือบัตรอายุครบ 70 ปีบริบูรณ์ ใช้ต่อไปได้ตลอดชีวิต (มาตรา 6 ทวิ วรรคสอง)
เด็กอายุไม่ถึง 15 ปีบิดา มารดา ผู้ปกครอง หรือผู้รับดูแล มีหน้าที่ยื่นคำขอแทน แต่เด็กยื่นเองก็ได้ (มาตรา 6 ฉ)
แสดงบัตรเมื่อถูกขอตรวจผู้ถือบัตรอายุตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไปที่แสดงบัตรไม่ได้เมื่อเจ้าพนักงานตรวจบัตรขอตรวจ มีความผิดทางพินัย (มาตรา 17)
ใช้บัตรของผู้อื่นนำบัตรของผู้อื่นไปแสดงว่าตนเป็นเจ้าของบัตรเป็นความผิดตามมาตรา 15 และผู้ที่ยอมให้ผู้อื่นนำบัตรของตนไปใช้ในทางทุจริตก็มีความผิดตามมาตรา 16
บัตรออกวันที่ 10 มกราคม 2569 ผู้ถือบัตรเกิดวันที่ 5 พฤษภาคม บัตรหมดอายุวันใด
คิด 1หาวันเกิดครั้งแรกที่มาถึงหลังวันออกบัตร: 5 พฤษภาคม 2569
คิด 2นับ 8 ปีจากวันนั้น: 2569 + 8 = 2577
คิด 3บัตรจึงหมดอายุวันที่ 5 พฤษภาคม 2577 (ถ้าวันนั้นผู้ถือบัตรอายุครบ 70 ปีไปก่อนแล้ว บัตรจะใช้ได้ตลอดชีวิตแทน)
คำตอบ: 5 พฤษภาคม 2577
กับดัก: กับดักคือนับ 8 ปีจากวันออกบัตร (ได้ 10 มกราคม 2577) หรือนับจากวันเกิดก่อนวันออกบัตร (ได้ 5 พฤษภาคม 2576) ทั้งสองแบบขัดกับมาตรา 6 ทวิ
3 · พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภคออกบ่อย ต้องอ่าน

สิทธิผู้บริโภค 5 ประการ และใครดูแล

มาตรา 3 ให้ความหมาย “ผู้บริโภค” กว้างกว่าที่คิด คือผู้ซื้อหรือผู้ได้รับบริการจากผู้ประกอบธุรกิจ ผู้ที่ถูกเสนอหรือชักชวนให้ซื้อ และรวมถึงผู้ใช้สินค้าหรือผู้ได้รับบริการโดยชอบ แม้มิได้เป็นผู้เสียค่าตอบแทน (นิยามแก้ไขโดย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2541) เช่น คนที่ใช้ของขวัญที่ผู้อื่นซื้อมาให้

คำว่า “บริการ” ในกฎหมายนี้ไม่รวมการจ้างแรงงานตามกฎหมายแรงงาน ส่วน “ซื้อ” รวมถึงเช่าและเช่าซื้อด้วย

1
สิทธิที่จะได้รับข่าวสารรวมทั้งคำพรรณนาคุณภาพที่ถูกต้องและเพียงพอเกี่ยวกับสินค้าหรือบริการ (มาตรา 4 (1))
2
สิทธิที่จะมีอิสระในการเลือกหาเลือกสินค้าหรือบริการได้อย่างอิสระ (มาตรา 4 (2))
3
สิทธิที่จะได้รับความปลอดภัยจากการใช้สินค้าหรือบริการ (มาตรา 4 (3))
4
สิทธิที่จะได้รับความเป็นธรรมในการทำสัญญามาตรา 4 (3 ทวิ) เพิ่มโดย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2541
5
สิทธิที่จะได้รับการพิจารณาและชดเชยความเสียหายมาตรา 4 (4)

ใครดูแลสิทธิเหล่านี้

คณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน มีปลัดกระทรวงที่เกี่ยวข้องและผู้ทรงคุณวุฒิเป็นกรรมการ และเลขาธิการคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคเป็นกรรมการและเลขานุการ (มาตรา 9 แก้ไขโดย (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2562) หน้าที่เช่น พิจารณาเรื่องร้องทุกข์ ไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ดำเนินคดีแทนผู้บริโภค (มาตรา 10)
สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.)ตั้งขึ้นในสำนักนายกรัฐมนตรี (มาตรา 19) รับเรื่องร้องทุกข์จากผู้บริโภคเพื่อเสนอต่อคณะกรรมการ ติดตามพฤติการณ์ของผู้ประกอบธุรกิจ และทดสอบสินค้าหรือบริการได้ (มาตรา 20)
คณะกรรมการเฉพาะเรื่อง 4 คณะว่าด้วยการโฆษณา ว่าด้วยความปลอดภัยของสินค้าและบริการ ว่าด้วยฉลาก และว่าด้วยสัญญา (มาตรา 14)
ดำเนินคดีแทนผู้บริโภคคณะกรรมการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่คุ้มครองผู้บริโภคฟ้องคดีแพ่งและคดีอาญาแทนได้ และได้รับยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวง (มาตรา 39)
โฆษณาแบบไหนต้องห้าม มาตรา 22 ห้ามโฆษณาด้วยข้อความที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค เช่น ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง หรือทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ แต่มีข้อยกเว้นที่ควรรู้ คือข้อความที่บุคคลทั่วไปรู้ได้ว่าไม่อาจเป็นความจริงได้โดยแน่แท้ ไม่ถือเป็นข้อความต้องห้ามตาม (1)
นายเอซื้อหม้อหุงข้าวให้มารดาเป็นของขวัญ มารดาใช้ตามคู่มือแล้วสายไฟช็อตจนบาดเจ็บ มารดาเป็น “ผู้บริโภค” ตามกฎหมายนี้หรือไม่ และสิทธิใดถูกกระทบ
คิด 1มารดาไม่ได้จ่ายเงินเอง แต่เป็นผู้ใช้สินค้าโดยชอบ
คิด 2นิยาม “ผู้บริโภค” ในมาตรา 3 รวมผู้ใช้สินค้าโดยชอบแม้มิได้เสียค่าตอบแทน
คิด 3สินค้าทำให้บาดเจ็บ จึงกระทบสิทธิที่จะได้รับความปลอดภัย (มาตรา 4 (3)) และมารดามีสิทธิได้รับการพิจารณาและชดเชยความเสียหาย (มาตรา 4 (4))
คำตอบ: เป็นผู้บริโภค และร้องเรียนต่อ สคบ. ได้
กับดัก: กับดักคือคิดว่าต้องเป็นผู้จ่ายเงินเท่านั้นจึงเป็นผู้บริโภค จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) โจทย์เรื่องนี้มักถามสิทธิและหน่วยงานที่ดูแล
4 · พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (1)อ่านถ้ามีเวลา

เวลาทำงาน วันหยุด และการลา

กฎหมายนี้คุ้มครองลูกจ้างของนายจ้างเอกชน มาตรา 4 ไม่ให้ใช้บังคับแก่ราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถิ่น และรัฐวิสาหกิจตามกฎหมายแรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ ข้าราชการตำรวจจึงไม่ได้ใช้สิทธิลาตามกฎหมายฉบับนี้ แต่ข้อสอบถามในฐานะความรู้ของประชาชน ข้อยกเว้นที่ควรรู้คือมาตรา 4/1 (เพิ่มโดย (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568) ถ้าหน่วยงานของรัฐจ้างบุคคลธรรมดาแบบจ้างเหมาบริการหรือลักษณะเดียวกัน และหน่วยงานเป็นผู้ควบคุมดูแลการทำงาน หน่วยงานต้องให้ผู้นั้นได้รับค่าตอบแทน วันหยุด วันลาป่วย วันลาคลอด วันและเวลาทำงาน และเวลาพักไม่น้อยกว่าสิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ตามหลักเกณฑ์ในกฎกระทรวง

ตัวเลขทุกตัวในตารางเป็นมาตรฐานขั้นต่ำ นายจ้างให้ดีกว่านี้ได้ เช่น ให้วันลาพักผ่อนมากกว่า 6 วันทำงาน

เวลาทำงานและวันหยุด

เรื่องกฎมาตรา
เวลาทำงานปกติวันละไม่เกิน 8 ชม. สัปดาห์ละไม่เกิน 48 ชม.23
งานอันตรายตามกฎกระทรวงวันละไม่เกิน 7 ชม. สัปดาห์ละไม่เกิน 42 ชม.23
เวลาพักไม่น้อยกว่า 1 ชม. หลังทำงานไม่เกิน 5 ชม. ติดต่อกัน27
วันหยุดประจำสัปดาห์ไม่น้อยกว่า 1 วัน ห่างกันไม่เกิน 6 วัน28
วันหยุดตามประเพณีปีละไม่น้อยกว่า 13 วัน รวมวันแรงงานแห่งชาติ29
วันหยุดพักผ่อนประจำปีทำงานครบ 1 ปี ได้ไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน30

มาตรา 23 แก้ไขโดย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2551 ทำงานล่วงเวลาในวันทำงานต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างก่อนเป็นคราว ๆ ไป เว้นงานที่หยุดแล้วจะเสียหายหรืองานฉุกเฉิน (มาตรา 24)

การลาที่ข้อสอบชอบถาม

การลาสิทธิลานายจ้างจ่ายค่าจ้าง
ลาป่วย (ม.32, 57)เท่าที่ป่วยจริง ลา 3 วันทำงานขึ้นไป นายจ้างอาจขอใบรับรองแพทย์ไม่เกิน 30 วันทำงานต่อปี
ลากิจธุระอันจำเป็น (ม.34, 57/1)ปีละไม่น้อยกว่า 3 วันทำงานไม่เกิน 3 วันทำงานต่อปี
ลาคลอด (ม.41, 59)ครรภ์หนึ่งไม่เกิน 120 วัน นับรวมวันหยุด และรวมวันตรวจครรภ์ไม่เกิน 60 วัน
ลาช่วยคู่สมรสคลอด (ม.41/1)ไม่เกิน 15 วัน ใช้ภายใน 90 วันนับแต่วันคลอดได้ค่าจ้าง ไม่เกิน 15 วัน (ม.59/2)

ลากิจ 3 วันพร้อมค่าจ้างมาจาก (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 ส่วนลาคลอด 120 วัน ค่าจ้าง 60 วัน และลาช่วยคู่สมรสคลอด มาจาก (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 มาตรา 41 และ 59 ยังเปิดให้พระราชกฤษฎีกากำหนดจำนวนวันเป็นอย่างอื่นได้

ลาคลอดมีอะไรเพิ่ม มาตรา 41 วรรคสี่ (เพิ่มโดย (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568) ให้ลูกจ้างหญิงที่ลาคลอดแล้ว ลาต่อเนื่องเพื่อเลี้ยงดูบุตรได้อีกไม่เกิน 15 วัน เมื่อบุตรมีภาวะเจ็บป่วยเสี่ยงโรคแทรกซ้อน ผิดปกติ หรือพิการ โดยแสดงใบรับรองแพทย์ ช่วงที่ลาเพิ่มนี้นายจ้างจ่ายค่าจ้างร้อยละ 50 ของค่าจ้างในวันทำงาน (มาตรา 59/1 เพิ่มโดย (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568) และมาตรา 43 ห้ามนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุมีครรภ์
5 · พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (2)อ่านถ้ามีเวลา

ค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง และการจ้างเด็ก

ค่าชดเชยคือเงินที่นายจ้างต้องจ่ายเมื่อเลิกจ้างลูกจ้าง โดยดูจากระยะเวลาที่ทำงานติดต่อกัน ทำงานยังไม่ครบ 120 วันไม่มีสิทธิ ขั้นสูงสุดคือ 400 วัน ซึ่งเพิ่มโดย (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562

“เลิกจ้าง” ตามมาตรา 118 หมายถึงการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าเพราะสิ้นสุดสัญญาหรือเหตุอื่น และมาตรา 118/1 (เพิ่มโดย (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2560) ให้ถือว่าการเกษียณอายุเป็นการเลิกจ้างด้วย

อัตราค่าชดเชย (มาตรา 118)

ทำงานติดต่อกันค่าจ้างอัตราสุดท้าย ไม่น้อยกว่าอนุมาตรา
ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี30 วัน(1)
ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี90 วัน(2)
ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี180 วัน(3)
ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี240 วัน(4)
ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี300 วัน(5)
ครบ 20 ปีขึ้นไป400 วัน(6)

อนุมาตรา (5) แก้ไข และ (6) เพิ่ม โดย (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 วิธีจำ: 30 · 90 · 180 · 240 · 300 · 400

เลิกจ้างแล้วไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย (มาตรา 119)

(1)ทุจริตต่อหน้าที่ หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง
(2)จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
(3)ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง
(4)ฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และนายจ้างตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว (กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน) หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างทำผิด
(5)ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกัน ไม่ว่ามีวันหยุดคั่นหรือไม่ โดยไม่มีเหตุอันสมควร
(6)ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด (ถ้าเป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ ต้องทำให้นายจ้างเสียหาย)

การจ้างเด็ก

อายุขั้นต่ำห้ามจ้างเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีเป็นลูกจ้าง (มาตรา 44)
จ้างเด็กต่ำกว่า 18 ปีนายจ้างต้องแจ้งพนักงานตรวจแรงงานภายใน 15 วันนับแต่เด็กเข้าทำงาน และแจ้งภายใน 7 วันเมื่อเด็กออก (มาตรา 45)
เวลาห้ามทำงานห้ามให้เด็กต่ำกว่า 18 ปีทำงานระหว่าง 22.00–06.00 น. เว้นได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากอธิบดี (มาตรา 47) และห้ามทำงานล่วงเวลาหรือทำงานในวันหยุด (มาตรา 48)
6 · พ.ร.บ.จราจรทางบกอ่านถ้ามีเวลา

หน้าที่หลักของผู้ขับขี่

กฎหมายจราจรยาวมาก ส่วนที่ประชาชนควรรู้คือหน้าที่ประจำตัวผู้ขับขี่ห้าเรื่อง: ห้ามขับขณะเมา หมวกนิรภัย เข็มขัดนิรภัย ใบอนุญาตขับขี่ และหน้าที่เมื่อเกิดอุบัติเหตุ

ห้ามขับขณะเมาหรือใช้โทรศัพท์มาตรา 43 (แก้ไขโดย (ฉบับที่ 13) พ.ศ. 2565) ห้ามขับรถขณะหย่อนความสามารถ ขณะเมาสุราหรือของเมาอย่างอื่น และขณะใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ เว้นแต่ใช้โดยไม่ต้องถือหรือจับโทรศัพท์ตามที่ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติประกาศกำหนด
ไม่ยอมให้ทดสอบความเมาเมื่อมีพฤติการณ์อันควรเชื่อว่าเมา เจ้าพนักงานสั่งทดสอบได้ ถ้าไม่ยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควร ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าขับขณะเมา (มาตรา 142 แก้ไขโดย (ฉบับที่ 10) พ.ศ. 2557)
หมวกนิรภัยทั้งผู้ขับขี่และคนโดยสารรถจักรยานยนต์ต้องสวม และห้ามผู้ขับขี่ขับขณะที่คนโดยสารไม่สวม ยกเว้นภิกษุ สามเณร นักพรต นักบวช หรือผู้ที่โพกศีรษะตามลัทธิศาสนา (มาตรา 122 แก้ไขโดย (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2550)
เข็มขัดนิรภัยผู้ขับขี่และคนโดยสารทุกแถวต้องรัดเข็มขัด เด็กอายุไม่เกิน 6 ปีต้องนั่งที่นั่งนิรภัยสำหรับเด็กหรือมีวิธีป้องกันอันตราย ห้ามมีคนโดยสารนั่งแถวหน้าเกิน 2 คน (มาตรา 123, 123/2 แก้ไขและเพิ่มโดย (ฉบับที่ 13) พ.ศ. 2565) ผู้มีเหตุผลทางสุขภาพได้รับยกเว้นแต่ต้องมีวิธีป้องกันอันตราย
ใบอนุญาตขับขี่ขณะขับรถต้องมีใบอนุญาตขับขี่อยู่กับตัวและแสดงเมื่อเจ้าพนักงานจราจรขอตรวจ แสดงทางข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์หรือสำเนาภาพถ่ายตามที่กรมการขนส่งทางบกกำหนดได้ (มาตรา 31/1 เพิ่มโดย (ฉบับที่ 12) พ.ศ. 2562) และมีระบบตัดคะแนนความประพฤติ ถ้าถูกตัดจนหมด ถูกพักใช้ใบอนุญาตคราวละ 90 วัน (มาตรา 142/1)
เกิดอุบัติเหตุผู้ขับรถที่ทำให้ผู้อื่นเสียหาย ไม่ว่าจะเป็นความผิดของตนหรือไม่ ต้องหยุดรถ ช่วยเหลือตามสมควร แสดงตัวและแจ้งเหตุต่อตำรวจที่ใกล้เคียงทันที และแจ้งชื่อ ที่อยู่ เลขทะเบียนรถแก่ผู้เสียหาย ถ้าหลบหนีให้สันนิษฐานว่าเป็นผู้กระทำความผิด (มาตรา 78)
7 · ตัวเลขโทษ (ข้ามได้)ข้ามได้

ค่าปรับที่เกี่ยวกับบทนี้

ความผิดเล็กน้อยหลายข้อในบทนี้เป็นความผิดทางพินัย (ชำระค่าปรับเป็นพินัย ไม่ใช่โทษอาญา) ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการปรับเป็นพินัย พ.ศ. 2565 แต่ความผิดบางฐานในกฎหมายเดียวกันยังมีโทษจำคุก จึงต้องดูเป็นรายมาตรา

ความผิดโทษมาตรา
แสดงบัตรประชาชนไม่ได้เมื่อถูกขอตรวจ (อายุ 15 ปีขึ้นไป)ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 200 บาทบัตรฯ 17
ไม่ยื่นขอมีบัตรเมื่อพ้นกำหนด (อายุ 15 ปีขึ้นไป)ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 100 บาทบัตรฯ 11
นำบัตรของผู้อื่นไปใช้แสดงว่าเป็นของตนจำคุก 6 เดือน–5 ปี และปรับ 10,000–100,000 บาทบัตรฯ 15
ไม่สวมหมวกนิรภัย / ไม่รัดเข็มขัดปรับเป็นพินัยไม่เกิน 2,000 บาทจราจร 148
ผู้ขับจักรยานยนต์ที่คนโดยสารไม่สวมหมวกสองเท่าของโทษข้างบนจราจร 148
จุดที่คนพลาดบ่อย และเหตุผล
คิดว่าคนอายุเกิน 70 ปีต้องมีบัตร · เกิดจากจำแค่ “7 ปี” วิธีแก้: ต้องมีบัตรคือ 7 ถึง 70 ปีบริบูรณ์ เกินกว่านั้น “จะขอมีบัตรก็ได้” (มาตรา 5) และบัตรที่ยังไม่หมดอายุตอนอายุครบ 70 ใช้ได้ตลอดชีวิต (มาตรา 6 ทวิ)
ตอบว่าสิทธิผู้บริโภคมี 4 ประการ · เกิดจากนับเลขอนุมาตรา (1)–(4) วิธีแก้: มี (3 ทวิ) สิทธิที่จะได้รับความเป็นธรรมในการทำสัญญาแทรกอยู่ รวมเป็น 5 ประการ (มาตรา 4)
คิดว่า สคบ. อยู่กระทรวงพาณิชย์ · เกิดเพราะเรื่องสินค้าดูเป็นงานพาณิชย์ วิธีแก้: สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคตั้งอยู่ในสำนักนายกรัฐมนตรี (มาตรา 19) และนายกรัฐมนตรีเป็นประธานคณะกรรมการ (มาตรา 9)
จำวันลาคลอดหรือค่าชดเชยตามตำราเก่า · เกิดจากตำราที่ยังไม่อัปเดต วิธีแก้: ลาคลอดปัจจุบันไม่เกิน 120 วัน นายจ้างจ่ายไม่เกิน 60 วัน ((ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568) และค่าชดเชยสูงสุด 400 วันสำหรับผู้ทำงานครบ 20 ปี ((ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562)
8 · เช็กความเข้าใจ

ตอบด้วยเหตุผล ไม่ใช่ความจำ

นางสาวฝนทำบัตรประจำตัวประชาชนใหม่เมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2569 เธอเกิดวันที่ 1 สิงหาคม บัตรใบนี้จะหมดอายุวันใด
ร้านขายรถจักรยานยนต์ให้ลูกค้าเซ็นสัญญาเช่าซื้อที่เขียนให้ร้านริบเงินทั้งหมดได้ทันทีเมื่อผ่อนช้าเพียงวันเดียว ลูกค้าถูกกระทบสิทธิผู้บริโภคข้อใดตามมาตรา 4 มากที่สุด
นายดำเป็นลูกจ้างบริษัทเอกชนติดต่อกันมา 4 ปี 2 เดือน ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยอย่างน้อยเท่าใด
นายแดงขับรถจักรยานยนต์โดยสวมหมวกนิรภัย แต่ภรรยาที่ซ้อนท้ายไม่สวม ข้อใดถูกต้องตาม พ.ร.บ.จราจรทางบก
ลองอธิบายด้วยคำพูดตัวเองอธิบายให้เพื่อนฟังว่า ทำไมคนที่ใช้ของขวัญซึ่งคนอื่นซื้อมาให้ จึงร้องเรียน สคบ. ได้ และ สคบ. อยู่ที่ไหน
แบบทดสอบท้ายบท10 ข้อ ทำได้ 8 ข้อขึ้นไปถือว่าผ่าน และปลดล็อกบทถัดไปในแผน ข้อที่ตอบผิดจะกลับมาให้ทบทวนในอีกไม่กี่วัน พร้อมคำอธิบายเดิมเริ่มทำ 10 ข้อเปิดหน้าสรุปของหัวข้อนี้