แผน 12 วัน · วันที่ 5บทที่ 1 จาก 6 ในหัวข้อนี้
~30 นาที
กฎหมายที่ประชาชนควรรู้

หลักกฎหมายทั่วไปและรัฐธรรมนูญเบื้องต้น

แยกกฎหมายมหาชนกับเอกชน สารบัญญัติกับวิธีสบัญญัติ เรียงลำดับศักดิ์ของกฎหมายให้ถูก แล้วจำตัวเลขสำคัญในรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ทั้ง สส. สว. คณะรัฐมนตรี ศาล 4 ระบบ องค์กรอิสระ 5 องค์กร และสิทธิกับหน้าที่สำคัญ

ออกบ่อย ต้องอ่านป้ายระดับความสำคัญเป็นการประเมินของเรา จากขอบเขตวิชาตามประกาศและสัดส่วนหัวข้อในชุดข้อสอบเสมือนจริง ไม่ใช่ข้อมูลจากผู้ออกข้อสอบ

1 · บทนี้เรียนอะไรออกบ่อย ต้องอ่าน

ฐานของวิชากฎหมาย ก่อนไปเรียนแพ่งและอาญา

วิชากฎหมายที่ประชาชนควรรู้มี 25 ข้อ (ตามสรุปขอบเขตจากประกาศ) บทนี้เป็นฐานของทั้งหมด ครึ่งแรกเป็นหลักกฎหมายทั่วไป คือกฎหมายแบ่งเป็นกี่ประเภท และฉบับไหนสูงกว่าฉบับไหน ครึ่งหลังเป็นรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ

จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) ข้อสอบเรื่องนี้ส่วนใหญ่เป็นคำถามตรง ถามตัวเลข ถามว่าใครมีอำนาจ หรือให้จัดประเภทกฎหมาย จึงเป็นข้อที่เก็บคะแนนได้ง่ายถ้าจำตัวเลขให้แม่นและไม่สับสนกับตัวเลขเก่า

ความรู้ทั่วไปทางกฎหมาย เรื่องประเภทของกฎหมาย ลำดับศักดิ์ตามที่ตำรากฎหมายสอน ระบบกฎหมาย และประวัติ เป็นความรู้ทั่วไปทางกฎหมาย ไม่มีมาตราใดเขียนไว้ครบ จึงไม่มีมาตราอ้างอิง ส่วนเรื่องรัฐธรรมนูญอ้างตามมาตราของตัวบทฉบับปรับปรุงล่าสุด
ข้อมูล ณ 17 พ.ย. 2569รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ฉบับปรับปรุงล่าสุดของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา มีการแก้ไขเพิ่มเติมหนึ่งครั้ง คือ (ฉบับที่ 1) พุทธศักราช 2564 ซึ่งแก้มาตรา 83, 86 และ 91 เรื่องระบบเลือกตั้ง สส.
ข้อสอบถามแบบนี้ จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) มักถามว่ากฎหมายฉบับใดศักดิ์สูงสุดหรือใครเป็นผู้ตรา ให้จัดว่ากฎหมายเป็นมหาชนหรือเอกชน สารบัญญัติหรือวิธีสบัญญัติ ถามจำนวน สส. สว. และวาระ ถามว่าใครเป็นประธานรัฐสภา คดีแบบนี้ขึ้นศาลไหน และหน่วยงานใดเป็นองค์กรอิสระ
2 · ประเภทของกฎหมายออกบ่อย ต้องอ่าน

ถามสองคำถาม: ใครกับใคร และเนื้อหาหรือวิธีการ

การแบ่งที่ออกสอบมากที่สุดมีสองแบบ แบบแรกดูว่าความสัมพันธ์เป็นของใครกับใคร แบบที่สองดูว่ากฎหมายนั้นบอกสิทธิหน้าที่และความผิด หรือบอกขั้นตอนการไปศาล

กฎหมายมหาชน คือกฎหมายที่รัฐเข้ามาเป็นฝ่ายหนึ่งในฐานะผู้มีอำนาจเหนือ เช่น รัฐธรรมนูญ กฎหมายปกครอง กฎหมายอาญา กฎหมายเอกชน คือกฎหมายที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างเอกชนด้วยกันอย่างเท่าเทียม เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เรื่องซื้อขาย เช่า กู้ยืม ครอบครัว มรดก

กฎหมายสารบัญญัติ คือกฎหมายที่กำหนดเนื้อหา ว่าใครมีสิทธิ มีหน้าที่ หรือทำอะไรแล้วเป็นความผิด เช่น ประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กฎหมายวิธีสบัญญัติ คือกฎหมายที่กำหนดวิธีการนำสิทธินั้นไปใช้ทางศาล เช่น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

จัดประเภทกฎหมายที่เจอบ่อย

กฎหมายใครกับใครเนื้อหาหรือวิธี
ประมวลกฎหมายอาญามหาชนสารบัญญัติ
ประมวลกฎหมายแพ่งฯเอกชนสารบัญญัติ
ป.วิธีพิจารณาความอาญามหาชนวิธีสบัญญัติ
รัฐธรรมนูญมหาชนสารบัญญัติ

วิธีจำ: คำว่า “วิธีพิจารณา” ในชื่อกฎหมายบอกทันทีว่าเป็นวิธีสบัญญัติ ส่วนกฎหมายอาญาเป็นมหาชน เพราะรัฐเป็นผู้ลงโทษ แม้ผู้เสียหายจะเป็นเอกชน

อีกประเภทที่ควรรู้ กฎหมายระหว่างประเทศ แบ่งเป็นแผนกคดีเมือง (ระหว่างรัฐกับรัฐ) แผนกคดีบุคคล (เอกชนต่างสัญชาติ เช่น สมรสกับชาวต่างชาติ) และแผนกคดีอาญา (เช่น การส่งผู้ร้ายข้ามแดน)
นาย ก. ขับรถชนรั้วบ้านนาย ข. นาย ข. ฟ้องเรียกค่าซ่อมรั้ว กฎหมายที่บอกว่านาย ก. ต้องชดใช้ และกฎหมายที่บอกขั้นตอนการฟ้อง เป็นประเภทใดตามลำดับ
คิด 1ใครกับใคร: นาย ก. กับนาย ข. เป็นเอกชนทั้งคู่ เรื่องค่าเสียหายจึงอยู่ในกฎหมายเอกชน (ละเมิดในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์)
คิด 2กฎหมายที่บอกว่า “ต้องชดใช้” กำหนดหน้าที่ จึงเป็นสารบัญญัติ
คิด 3กฎหมายที่บอกว่า “ฟ้องอย่างไร ยื่นที่ไหน” คือประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เป็นวิธีสบัญญัติ
คำตอบ: สารบัญญัติ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) แล้วตามด้วยวิธีสบัญญัติ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง)
กับดัก: อย่าตอบว่าเป็นกฎหมายมหาชนเพียงเพราะคดีไปถึงศาล ศาลตัดสินคดีของเอกชนด้วย การมีศาลไม่ได้ทำให้กฎหมายกลายเป็นมหาชน
3 · ลำดับศักดิ์ของกฎหมายออกบ่อย ต้องอ่าน

กฎหมายที่ต่ำกว่าจะขัดกับกฎหมายที่สูงกว่าไม่ได้

รัฐธรรมนูญเขียนไว้ว่า “รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ” บทบัญญัติของกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ หรือการกระทำใดที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ “เป็นอันใช้บังคับมิได้” (มาตรา 5) ตำรากฎหมายขยายหลักเดียวกันลงไปทุกชั้น คือกฎหมายลำดับต่ำออกมาขัดกับกฎหมายลำดับสูงไม่ได้

1รัฐธรรมนูญกฎหมายสูงสุด
2พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญขยายรายละเอียดเรื่องที่รัฐธรรมนูญกำหนด เช่น การเลือกตั้ง
3พระราชบัญญัติ · พระราชกำหนด · ประมวลกฎหมายศักดิ์เท่ากัน
4พระราชกฤษฎีกาออกโดยไม่ขัดต่อกฎหมาย
5กฎกระทรวงรัฐมนตรีออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติ
6ประกาศกระทรวง · ระเบียบ · ข้อบังคับ
7ข้อบัญญัติท้องถิ่นเช่น เทศบัญญัติ ข้อบัญญัติ อบจ. อบต. กทม.

ลำดับนี้เป็นแบบที่ตำรากฎหมายใช้ จำง่าย ๆ ว่า ยิ่งผู้ตราใกล้ประชาชนทั้งประเทศ (รัฐสภา) ศักดิ์ยิ่งสูง ยิ่งเป็นหน่วยงานหรือท้องถิ่น ศักดิ์ยิ่งต่ำ

ใครตรา และรัฐธรรมนูญว่าอย่างไร

กฎหมายผู้ตรา / เงื่อนไขมาตรา
พระราชบัญญัติตราโดยคำแนะนำและยินยอมของรัฐสภา81
พระราชกำหนดครม.เห็นว่าฉุกเฉินรีบด่วน ใช้ดังเช่นพระราชบัญญัติ ต้องเสนอรัฐสภาคราวต่อไป172
พระราชกฤษฎีกาพระราชอำนาจ ตราได้โดยไม่ขัดต่อกฎหมาย175

พระราชกำหนดออกโดยฝ่ายบริหารก็จริง แต่รัฐธรรมนูญให้ใช้บังคับ “ดังเช่นพระราชบัญญัติ” จึงมีศักดิ์เท่าพระราชบัญญัติ ส่วนพระราชกฤษฎีกาต้องไม่ขัดต่อกฎหมาย จึงอยู่ต่ำกว่า

ข้อบัญญัติขององค์การบริหารส่วนตำบลกำหนดค่าธรรมเนียมสูงกว่าที่กฎกระทรวงกำหนดไว้ เจ้าหน้าที่ควรยึดฉบับใด
คิด 1หาลำดับของแต่ละฉบับ: กฎกระทรวงอยู่ชั้นที่ 5 ข้อบัญญัติท้องถิ่นอยู่ชั้นล่างสุด
คิด 2หลักลำดับศักดิ์: กฎหมายที่ต่ำกว่าขัดกับกฎหมายที่สูงกว่าไม่ได้ ส่วนที่ขัดจึงใช้บังคับไม่ได้
คิด 3ไม่ต้องดูว่าฉบับไหนออกทีหลัง เพราะหลัก “ออกทีหลังใช้ก่อน” ใช้เมื่อกฎหมายมีศักดิ์เท่ากัน
คำตอบ: ยึดกฎกระทรวง เพราะมีศักดิ์สูงกว่าข้อบัญญัติท้องถิ่น
กับดัก: ระวังตัวลวง “ใช้ฉบับที่ออกทีหลัง” หรือ “ใช้ฉบับที่เฉพาะเรื่องกว่า” ทั้งสองหลักใช้ได้เฉพาะเมื่อศักดิ์เท่ากัน
4 · รัฐสภาและคณะรัฐมนตรีออกบ่อย ต้องอ่าน

สองสภา ตัวเลขชุดเดียวที่ต้องจำให้แม่น

รัฐธรรมนูญมาตรา 3 วางหลักว่า อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย พระมหากษัตริย์ทรงใช้อำนาจนั้นทางรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และศาล คือนิติบัญญัติ บริหาร และตุลาการ ตามลำดับ

รัฐสภาประกอบด้วยสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา คนคนเดียวจะเป็น สส. และ สว. พร้อมกันไม่ได้ (มาตรา 79) ประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นประธานรัฐสภา ประธานวุฒิสภาเป็นรองประธานรัฐสภา ถ้าประธานสภาผู้แทนราษฎรไม่อยู่หรือปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้ ประธานวุฒิสภาทำหน้าที่แทน (มาตรา 80)

สส. กับ สว. ตามตัวบทปัจจุบัน

เรื่องสส.สว.
จำนวน500 คน (เขต 400 + บัญชีรายชื่อ 100)200 คน
ที่มาเลือกตั้งโดยตรงและลับ บัตรแบบละหนึ่งใบเลือกกันเองตามกลุ่ม
อายุผู้สมัครไม่ต่ำกว่า 25 ปี นับถึงวันเลือกตั้งไม่ต่ำกว่า 40 ปี ในวันสมัคร
พรรคการเมืองต้องเป็นสมาชิกพรรคเดียวห้ามเป็นสมาชิกพรรค
วาระ4 ปี นับแต่วันเลือกตั้ง5 ปี นับแต่วันประกาศผล
ทำไมต้องระวังตัวเลข 350/150 และ 250

มาตรา 83 ฉบับปัจจุบันแก้ไขโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 1) พุทธศักราช 2564 กำหนดให้ สส. แบบแบ่งเขต 400 คน แบบบัญชีรายชื่อ 100 คน และใช้บัตรเลือกตั้ง “แบบละหนึ่งใบ” คือผู้มีสิทธิได้บัตรเลือกคนในเขตหนึ่งใบ และบัตรเลือกพรรคอีกหนึ่งใบ บัญชีรายชื่อคิดสัดส่วนจากคะแนนที่พรรคได้รวมทั้งประเทศ (มาตรา 91) ตัวเลข 350/150 กับบัตรใบเดียวเป็นของตัวบทก่อนแก้ไข

ส่วน สว. 250 คนที่แต่งตั้งตามคำแนะนำของ คสช. เป็นบทเฉพาะกาล “ในวาระเริ่มแรก” (มาตรา 269) บทหลักของวุฒิสภาคือ 200 คนจากการเลือกกันเอง (มาตรา 107) ถ้าโจทย์ถามจำนวน สว. ตามรัฐธรรมนูญ ให้ตอบ 200

18
อายุผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่ต่ำกว่า 18 ปีในวันเลือกตั้ง มีสัญชาติไทย (ถ้าแปลงสัญชาติต้องได้มาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี) และมีชื่อในทะเบียนบ้านในเขตมาแล้วไม่น้อยกว่า 90 วัน ถ้าไม่ถึง 90 วันหรืออยู่นอกเขต ขอลงทะเบียนเลือกตั้งนอกเขตได้ (มาตรา 95)
4
ผู้ต้องห้ามใช้สิทธิเลือกตั้งภิกษุ สามเณร นักพรตหรือนักบวช ผู้อยู่ระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง ผู้ต้องคุมขังโดยหมายศาลหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย และผู้วิกลจริตหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ (มาตรา 96)
45
วันเลือกตั้งหลังยุบสภายุบสภาทำโดยพระราชกฤษฎีกา และวันเลือกตั้งต้องไม่น้อยกว่า 45 วันแต่ไม่เกิน 60 วันนับแต่พระราชกฤษฎีกาใช้บังคับ (มาตรา 103)
120
วันของสมัยประชุมสามัญปีหนึ่งมีสมัยประชุมสามัญ 2 สมัย สมัยละ 120 วัน (มาตรา 121) องค์ประชุมต้องไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกเท่าที่มีอยู่ (มาตรา 120)

ผู้เสนอร่างพระราชบัญญัติ (เสนอต่อสภาผู้แทนราษฎรก่อน)

คณะรัฐมนตรีเสนอได้เสมอ
สส. ไม่น้อยกว่า 20 คนถ้าเป็นร่างเกี่ยวด้วยการเงิน ต้องมีคำรับรองของนายกรัฐมนตรี (มาตรา 133 วรรคสอง)
ผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่น้อยกว่า 10,000 คนเข้าชื่อเสนอได้เฉพาะกฎหมายตามหมวด 3 สิทธิและเสรีภาพ หรือหมวด 5 หน้าที่ของรัฐ ถ้าเป็นร่างเกี่ยวด้วยการเงิน ต้องมีคำรับรองของนายกรัฐมนตรีเช่นกัน (มาตรา 133 วรรคสอง)

คณะรัฐมนตรี

เรื่องตัวบทมาตรา
จำนวนนายกฯ 1 + รัฐมนตรีอื่นไม่เกิน 35 คน158
นายกฯ ดำรงตำแหน่งรวมกันไม่เกิน 8 ปี ติดต่อกันหรือไม่ก็ตาม158
ผู้รับสนองฯ แต่งตั้งนายกฯประธานสภาผู้แทนราษฎร158
ผู้ให้ความเห็นชอบนายกฯสภาผู้แทนราษฎร เสียงมากกว่ากึ่งหนึ่ง159
ชื่อที่เสนอได้บัญชีของพรรคที่มี สส. ไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 (พรรคละไม่เกิน 3 ชื่อ)88, 159
คุณสมบัติรัฐมนตรีอายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี จบไม่ต่ำกว่าปริญญาตรี160
อภิปรายไม่ไว้วางใจสส. ไม่น้อยกว่า 1 ใน 5 เข้าชื่อ151
นาย ค. เคยเป็นนายกรัฐมนตรีมา 5 ปี แล้วพ้นจากตำแหน่งไป ต่อมาสภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบให้เป็นนายกรัฐมนตรีอีก นาย ค. จะอยู่ในตำแหน่งได้อีกนานที่สุดเท่าใด
คิด 1มาตรา 158 วรรคสี่: นายกรัฐมนตรีดำรงตำแหน่ง “รวมกันแล้ว” เกินแปดปีมิได้
คิด 2คำว่า “ไม่ว่าจะเป็นการดำรงตำแหน่งติดต่อกันหรือไม่” แปลว่าการเว้นช่วงไม่ทำให้นับใหม่
คิด 38 − 5 = 3 ปี
คำตอบ: อีกไม่เกิน 3 ปี
กับดัก: อย่าคิดว่าได้อีกหนึ่งวาระเต็มตามอายุสภา 4 ปี หรือว่าเว้นช่วงแล้วเริ่มนับ 8 ปีใหม่
5 · ศาลและองค์กรอิสระออกบ่อย ต้องอ่าน

ศาล 4 ระบบ กับองค์กรอิสระ 5 องค์กร

การพิจารณาพิพากษาคดีเป็นอำนาจของศาล ทำในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ และผู้พิพากษามีอิสระในการพิพากษา (มาตรา 188) รัฐธรรมนูญแยกศาลเป็นหมวด 10 ศาล (ศาลยุติธรรม ศาลปกครอง ศาลทหาร) และหมวด 11 ศาลรัฐธรรมนูญ รวมเป็น 4 ระบบ

ถ้ามีปัญหาว่าคดีอยู่ในอำนาจศาลยุติธรรม ศาลปกครอง หรือศาลทหาร ให้คณะกรรมการที่มีประธานศาลฎีกาเป็นประธานชี้ขาด (มาตรา 192)

ศาล 4 ระบบ

ศาลคดีอะไรมาตรา
ศาลยุติธรรมคดีทั้งปวง เว้นแต่ที่ให้อยู่ในอำนาจศาลอื่น194
ศาลปกครองคดีปกครอง จากการใช้อำนาจทางปกครอง มี 2 ชั้น: ศาลปกครองชั้นต้น และศาลปกครองสูงสุด197
ศาลทหารคดีอาญาที่ผู้กระทำอยู่ในอำนาจศาลทหาร และคดีอื่นตามกฎหมาย199
ศาลรัฐธรรมนูญตุลาการ 9 คน วาระ 7 ปี วาระเดียว200, 207
ศาลยุติธรรมมี 3 ชั้น (ความรู้ทั่วไปทางกฎหมาย) ศาลยุติธรรมแบ่งเป็น 3 ชั้น เรียงจากล่างขึ้นบน คือ ศาลชั้นต้น ศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกา ตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลยุติธรรม ต่างจากศาลปกครองที่รัฐธรรมนูญเขียนไว้เพียง 2 ชั้น

แตะดูองค์กรอิสระตามหมวด 12

ทุกองค์กรมีกรรมการวาระ 7 ปี ดำรงตำแหน่งได้วาระเดียว และพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา ผู้ดำรงตำแหน่งต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 45 ปีแต่ไม่เกิน 70 ปี (มาตรา 216)

หมวด 12องค์กรอิสระ 5 องค์กรเลือกตั้ง · ร้องเรียน · ทุจริต · เงินแผ่นดิน · สิทธิมนุษยชน
องค์กรอิสระ 5 องค์กรคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.)กรรมการ 7 คน วาระ 7 ปี วาระเดียว (มาตรา 222, 223) ดูแลการเลือกตั้งให้สุจริตและเที่ยงธรรม
ข้อสอบถามแบบนี้ จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) โจทย์มักให้หา “ข้อใดไม่ใช่องค์กรอิสระ” ตัวลวงที่ต้องระวังคือศาลรัฐธรรมนูญ (อยู่หมวด 11 ศาลรัฐธรรมนูญ) และองค์กรอัยการ (อยู่หมวด 13) ซึ่งไม่อยู่ในหมวด 12 องค์กรอิสระ อีกแบบคือให้สถานการณ์แล้วถามว่าคดีขึ้นศาลไหน ถ้าเป็นการโต้แย้งคำสั่งหรือการกระทำทางปกครองของหน่วยงานรัฐ คำตอบคือศาลปกครอง
6 · สิทธิ เสรีภาพ และหน้าที่ออกบ่อย ต้องอ่าน

มาตราที่ตำรวจใช้ทุกวัน

หมวด 1 วางหลักพื้นฐาน: ประเทศไทยเป็นราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว จะแบ่งแยกมิได้ (มาตรา 1) มีการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (มาตรา 2) และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคของบุคคลย่อมได้รับความคุ้มครอง (มาตรา 4)

หลักสำคัญของหมวด 3 คือ การใดที่รัฐธรรมนูญหรือกฎหมายไม่ได้ห้ามหรือจำกัดไว้ บุคคลย่อมมีเสรีภาพที่จะทำได้ ตราบที่ไม่กระทบความมั่นคงของรัฐ ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี และไม่ละเมิดสิทธิผู้อื่น (มาตรา 25)

สิทธิในกระบวนการยุติธรรมและสิทธิสำคัญ

จับ ค้น คุมขัง (มาตรา 28)การจับและคุมขังทำไม่ได้ เว้นแต่มีคำสั่งหรือหมายของศาล หรือมีเหตุอย่างอื่นตามที่กฎหมายบัญญัติ การทรมานหรือลงโทษอย่างโหดร้ายทำไม่ได้
ไม่มีกฎหมาย ไม่มีความผิด (มาตรา 29)จะลงโทษอาญาได้ต่อเมื่อกฎหมายที่ใช้ขณะกระทำบัญญัติเป็นความผิด และโทษต้องไม่หนักกว่าโทษตามกฎหมายขณะนั้น
สันนิษฐานว่าบริสุทธิ์ (มาตรา 29)ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่มีความผิด จะบังคับให้ให้การเป็นปฏิปักษ์ต่อตนเองไม่ได้ และจะเรียกหลักประกันเกินควรแก่กรณีไม่ได้
ความเสมอภาค (มาตรา 27)บุคคลย่อมเสมอกันในกฎหมาย ชายและหญิงมีสิทธิเท่าเทียมกัน การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมทำไม่ได้
การศึกษา 12 ปี (มาตรา 54)รัฐต้องให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษา 12 ปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย
สาธารณสุข (มาตรา 47)ผู้ยากไร้มีสิทธิรับบริการสาธารณสุขของรัฐโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายตามที่กฎหมายบัญญัติ
หน้าที่ของปวงชนชาวไทย (หมวด 4 มาตรา 50) มี 10 ข้อ เช่น พิทักษ์รักษาชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ป้องกันประเทศ ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด เข้ารับการศึกษาภาคบังคับ รับราชการทหารตามที่กฎหมายบัญญัติ ไปใช้สิทธิเลือกตั้งหรือลงประชามติ เสียภาษีอากร และไม่ร่วมมือหรือสนับสนุนการทุจริตและประพฤติมิชอบทุกรูปแบบ ระวังสับสน: “การศึกษา 12 ปีไม่เก็บค่าใช้จ่าย” เป็นหน้าที่ของรัฐ (มาตรา 54) ส่วน “เข้ารับการศึกษาภาคบังคับ” เป็นหน้าที่ของประชาชน (มาตรา 50)
กฎหมายใหม่เพิ่มโทษความผิดหนึ่งจากปรับอย่างเดียวเป็นจำคุก มีผลวันที่ 1 มีนาคม นาย ง. กระทำความผิดนั้นเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ และถูกจับได้เดือนเมษายน ลงโทษได้อย่างไร
คิด 1มาตรา 29 ดูกฎหมายที่ใช้อยู่ “ในเวลาที่กระทำ” ไม่ใช่เวลาที่ถูกจับหรือถูกฟ้อง
คิด 2วันที่ 1 กุมภาพันธ์ กฎหมายเดิมกำหนดโทษปรับ
คิด 3โทษที่ลงต้องไม่หนักกว่าโทษตามกฎหมายขณะกระทำ จึงจำคุกตามกฎหมายใหม่ไม่ได้
คำตอบ: ลงโทษได้เพียงปรับตามกฎหมายเดิม
กับดัก: ตัวลวงคือ “ใช้กฎหมายที่มีผลในวันจับหรือวันฟ้อง” รัฐธรรมนูญห้ามลงโทษหนักขึ้นย้อนหลัง
7 · ระบบกฎหมายและประวัติอ่านถ้ามีเวลา

สองระบบใหญ่ของโลก และพระบิดาแห่งกฎหมายไทย

ระบบประมวลกฎหมาย (Civil Law) ใช้กฎหมายลายลักษณ์อักษรที่รวบรวมเป็นประมวลเป็นหลัก ศาลตัดสินโดยเริ่มจากตัวบท ประเทศไทยใช้ระบบนี้ เช่นเดียวกับฝรั่งเศส เยอรมนี ญี่ปุ่น

ระบบจารีตประเพณี (Common Law) ให้ความสำคัญกับคำพิพากษาที่เป็นบรรทัดฐานของศาล มีต้นแบบจากอังกฤษ และใช้ในสหรัฐอเมริกา ระบบนี้ก็มีกฎหมายลายลักษณ์อักษรด้วย เพียงแต่คำพิพากษามีน้ำหนักมาก

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ได้รับการยกย่องเป็น “พระบิดาแห่งกฎหมายไทย” จากบทบาทวางรากฐานการศึกษากฎหมายและการปฏิรูปการศาลในสมัยรัชกาลที่ 5

จุดที่คนพลาดบ่อย และเหตุผล
ตอบ สส. 350 + 150 หรือบัตรใบเดียว · เกิดจากจำตัวบทก่อนแก้ไข วิธีแก้: มาตรา 83 ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 1) พ.ศ. 2564 กำหนดเขต 400 + บัญชีรายชื่อ 100 = 500 และใช้บัตรแบบละหนึ่งใบ
ตอบ สว. 250 คน · เกิดจากจำวุฒิสภาชุดแรก วิธีแก้: 250 คนเป็นบทเฉพาะกาลในวาระเริ่มแรก (มาตรา 269) บทหลักคือ 200 คน มาจากการเลือกกันเอง (มาตรา 107)
นับศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กรอิสระ · เกิดเพราะศาลรัฐธรรมนูญก็เป็นอิสระ วิธีแก้: องค์กรอิสระมี 5 องค์กรตามหมวด 12 ศาลรัฐธรรมนูญอยู่หมวด 11 และองค์กรอัยการอยู่หมวด 13
สลับพระราชกำหนดกับพระราชกฤษฎีกา · เกิดเพราะชื่อคล้ายและออกโดยฝ่ายบริหารทั้งคู่ วิธีแก้: พระราชกำหนดใช้ในกรณีฉุกเฉินและใช้บังคับดังเช่นพระราชบัญญัติ (มาตรา 172) พระราชกฤษฎีกาต้องไม่ขัดต่อกฎหมาย (มาตรา 175) จึงศักดิ์ต่ำกว่า
ตอบว่าศาลปกครองมี 3 ชั้น · เกิดจากเทียบกับศาลยุติธรรม วิธีแก้: มาตรา 197 ให้มีศาลปกครองสูงสุดและศาลปกครองชั้นต้น รวม 2 ชั้น ส่วน 3 ชั้น (ชั้นต้น อุทธรณ์ ฎีกา) เป็นของศาลยุติธรรม
เช็กความเข้าใจ

ตอบด้วยเหตุผล ไม่ใช่ความจำ

ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับพระราชกำหนด
ตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน การเลือกตั้ง สส. ทั่วไปใช้บัตรอย่างไร และแบ่งที่นั่งอย่างไร
ข้อใดจัดประเภทกฎหมายได้ถูกต้อง
หน่วยงานใดไม่ได้อยู่ในหมวดองค์กรอิสระของรัฐธรรมนูญ
ลองอธิบายด้วยคำพูดตัวเองอธิบายด้วยคำของตัวเองว่า ทำไมพระราชกำหนดจึงมีศักดิ์สูงกว่าพระราชกฤษฎีกา ทั้งที่ฝ่ายบริหารเป็นผู้เสนอทั้งคู่
แบบทดสอบท้ายบท10 ข้อ ทำได้ 8 ข้อขึ้นไปถือว่าผ่าน และปลดล็อกบทถัดไปในแผน ข้อที่ตอบผิดจะกลับมาให้ทบทวนในอีกไม่กี่วัน พร้อมคำอธิบายเดิมเริ่มทำ 10 ข้อเปิดหน้าสรุปของหัวข้อนี้