เก็บหมวด 4 ของระเบียบงานสารบรรณให้ครบในตารางเดียว ทั้งตรา กระดาษ ซอง และแบบพิมพ์งานทะเบียน จากนั้นรู้จักหนังสือราชการภาษาอังกฤษตามภาคผนวก 4 และข้อที่บอกว่าถ้าระเบียบไม่ได้กำหนดแบบไว้ ต้องทำอย่างไร
ออกบ่อย ต้องอ่านป้ายระดับความสำคัญเป็นการประเมินของเรา จากขอบเขตวิชาตามประกาศและสัดส่วนหัวข้อในชุดข้อสอบเสมือนจริง ไม่ใช่ข้อมูลจากผู้ออกข้อสอบ
บทที่ 2 ของหัวข้อนี้สอนตัวเลขที่ออกบ่อยของหมวด 4 (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม) ไปแล้ว คือครุฑ 2 ขนาด ขนาดกระดาษ และการพับใส่ซอง บทนี้เก็บหมวด 4 ให้ครบทั้งหมวด ชื่อหมวดคือ มาตรฐานตรา แบบพิมพ์ และซอง (ข้อ 71–89) แล้วต่อด้วยสองเรื่องที่ออกไม่บ่อย (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม) คือหนังสือราชการภาษาอังกฤษ (ภาคผนวก 4) และข้อเบ็ดเตล็ดที่บอกว่าเมื่อระเบียบไม่ได้กำหนดแบบไว้จะทำอย่างไร
ในสถานีตำรวจ ของในหมวดนี้อยู่บนโต๊ะงานธุรการทุกวัน เช่น ตรารับหนังสือ ทะเบียนหนังสือรับ สมุดส่งหนังสือ ใบรับหนังสือ และบัตรยืมหนังสือ แบบพิมพ์ ในที่นี้หมายถึงแบบฟอร์มที่พิมพ์ไว้ให้กรอก ซึ่งระเบียบกำหนดทั้งชื่อ หน้าที่ และขนาดกระดาษ
หมวด 4 แบ่งได้สองก้อน ก้อนแรกคือตรา กระดาษ และซอง (ข้อ 71–78) ก้อนที่สองคือแบบพิมพ์งานทะเบียน (ข้อ 79–89) ชื่อในตารางยกจากตัวบท
| สิ่งของ (ข้อ) | ขนาดตามระเบียบ | ลักษณะอื่น |
|---|---|---|
| ตราครุฑสำหรับแบบพิมพ์ (71) | ตัวครุฑสูง 3 ซม. และ 1.5 ซม. | ตามแบบที่ 26 |
| ตราชื่อส่วนราชการ (72) | วงกลมสองวงซ้อนกัน วงนอก 4.5 ซม. วงใน 3.5 ซม. | ล้อมครุฑ 3 ซม. ชื่อส่วนราชการอักษรไทยอยู่ขอบล่าง (แบบที่ 27) |
| ตรากำหนดเก็บหนังสือ (73) | ตัวอักษรไม่เล็กกว่าตัวพิมพ์ 24 พอยท์ | มีคำว่า “เก็บถึง พ.ศ. ....” หรือ “ห้ามทำลาย” |
| ตรารับหนังสือ (78) | สี่เหลี่ยมผืนผ้า 2.5 × 5 ซม. | มีชื่อส่วนราชการอยู่ตอนบน ใช้ลงเลขทะเบียนรับ (แบบที่ 12) |
| กระดาษ (74.1) | เอ 4 · เอ 5 · เอ 8 | โดยปกติใช้กระดาษปอนด์ขาว 60 กรัมต่อตารางเมตร |
| ซอง (74.2) | ซี 4 · ซี 5 · ซี 6 · ดีแอล | กระดาษสีขาวหรือสีน้ำตาล 80 กรัม เว้นแต่ซี 4 ใช้ 120 กรัม |
| กระดาษตราครุฑ (75) | เอ 4 | ครุฑ 3 ซม. หมึกสีดำหรือครุฑดุน ที่กึ่งกลางส่วนบน (แบบที่ 28) |
| กระดาษบันทึกข้อความ (76) | เอ 4 หรือ เอ 5 | ครุฑ 1.5 ซม. หมึกสีดำ ที่มุมบนด้านซ้าย (แบบที่ 29) |
| ซองหนังสือ (77) | ตามข้อ 74.2 | ครุฑ 1.5 ซม. หมึกสีดำ ที่มุมบนด้านซ้ายของซอง |
ขนาดซองเป็นมิลลิเมตรและการพับกระดาษใส่ซองแต่ละขนาดอยู่ในบทที่ 2 ส่วนที่ยังไม่ได้พูดถึงคือข้อ 77 วรรคท้าย ส่วนราชการที่จำเป็นต้องส่งทางไปรษณีย์อากาศโดยเฉพาะ ใช้ซองพิเศษสำหรับไปรษณีย์อากาศได้ และพิมพ์ตราครุฑแบบเดียวกันโดยอนุโลม วิธีจำของเรา: 24 พอยท์เป็นของตรากำหนดเก็บ 2.5 × 5 ซม. เป็นของตรารับ และ 32 พอยท์สีแดงเป็นของชั้นความเร็ว (ข้อ 28) ไม่ใช่ของหมวด 4
| แบบพิมพ์ (แบบที่) | ใช้ทำอะไร | ขนาด · การพิมพ์ |
|---|---|---|
| ทะเบียนหนังสือรับ (13) | ลงรายการหนังสือที่รับเข้าประจำวัน เรียงตามเวลาที่ได้รับ | เอ 4 พิมพ์สองหน้า · มีชนิดเล่มและชนิดแผ่น |
| ทะเบียนหนังสือส่ง (14) | ลงรายการหนังสือที่ส่งออกประจำวัน เรียงตามเวลาที่ส่ง | เอ 4 พิมพ์สองหน้า · มีชนิดเล่มและชนิดแผ่น |
| สมุดส่งหนังสือ (16) | ลงรายการส่งหนังสือ ผู้นำส่งถือไปให้ผู้รับเซ็นรับ | เอ 5 พิมพ์สองหน้า |
| ใบรับหนังสือ (17) | กำกับไปกับหนังสือ ให้ผู้รับเซ็นชื่อแล้วรับกลับคืนมา | เอ 8 พิมพ์หน้าเดียว |
| บัตรตรวจค้น (18) | กำกับหนังสือแต่ละรายการ ให้รู้ว่าดำเนินการถึงขั้นตอนใดจนเสร็จ | เอ 5 พิมพ์สองหน้า |
| บัญชีหนังสือส่งเก็บ (19) | ลงรายการหนังสือที่จะส่งเก็บ | เอ 4 พิมพ์หน้าเดียว |
| ทะเบียนหนังสือเก็บ (20) | ลงรายการหนังสือเก็บ | เอ 4 พิมพ์สองหน้า · มีชนิดเล่มและชนิดแผ่น |
| บัญชีส่งมอบหนังสือครบ 20 ปี (21) · บัญชีหนังสือครบ 20 ปีที่ขอเก็บเอง (22) | ส่งมอบหนังสือให้หอจดหมายเหตุ หรือแจ้งรายการที่ขอเก็บไว้เอง | แผ่นเอ 4 พิมพ์สองหน้า |
| บัญชีฝากหนังสือ (23) | ลงรายการหนังสือที่นำไปฝาก “กองจดหมายเหตุแห่งชาติ” (ถ้อยคำของข้อ 87 ฉบับ 2526 ปัจจุบันคือสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร) | แผ่นเอ 4 พิมพ์สองหน้า |
| บัตรยืมหนังสือ (24) | เป็นหลักฐานแทนหนังสือที่ให้ยืมไป | เอ 4 พิมพ์หน้าเดียว |
| บัญชีหนังสือขอทำลาย (25) | ลงรายการหนังสือที่ครบกำหนดเวลาการเก็บ | แผ่นเอ 4 พิมพ์สองหน้า |
วิธีจำของเรา: เกือบทุกแบบเป็นเอ 4 ข้อยกเว้นมีสามแบบ คือสมุดส่งหนังสือกับบัตรตรวจค้นเป็นเอ 5 และใบรับหนังสือเป็นเอ 8 ซึ่งเล็กที่สุด เพราะเป็นใบเล็กที่ติดซองไป แบบที่ 15 ที่ไม่อยู่ในตารางคือการจ่าหน้าซอง (ข้อ 45) ชื่อแบบที่ 21–22 สอนตามข้อ 59 ที่ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2548 แก้เป็น 20 ปี แม้ถ้อยคำในข้อ 85–86 ของฉบับ 2526 ยังเขียนว่า 25 ปี วิธีใช้แบบพิมพ์เหล่านี้ในงานรับ ส่ง เก็บ ยืม ทำลาย อยู่ในบทถัดไป
ข้อ 34 ให้หนังสือภาษาต่างประเทศใช้กระดาษตราครุฑ หนังสือภาษาอังกฤษทำตามแบบในภาคผนวก 4 ส่วนภาษาอื่นที่ไม่ใช่ภาษาอังกฤษให้เป็นไปตามประเพณีนิยม ภาคผนวก 4 แบ่งหนังสือราชการภาษาอังกฤษเป็น 2 ประเภท รวม 5 ชนิด
ชื่อหน่วยงาน ยศ และตำแหน่งของตำรวจเป็นภาษาอังกฤษไม่อยู่ในภาคผนวกนี้ แต่อยู่ในลักษณะที่ 54 บทที่ 9 ซึ่งสอนในบทที่ 6 ของหัวข้อนี้
| ประเภท | ชนิด | ใช้เมื่อ |
|---|---|---|
| หนังสือที่ลงชื่อ | หนังสือราชการที่เป็นแบบพิธี (First Person Formal Note) | เรื่องราชการสำคัญ ใช้สรรพนามบุรุษที่ 1 โดยปกติหัวหน้าส่วนราชการลงชื่อเอง |
| หนังสือที่ลงชื่อ | หนังสือราชการที่ไม่เป็นแบบพิธี (First Person Informal Note) | เรื่องสำคัญลดหลั่นลงมา เช่น สอบถามข้อความ หรือขอทราบข้อเท็จจริงบางประการ ใช้สรรพนามบุรุษที่ 1 |
| หนังสือที่ลงชื่อ | หนังสือกลาง (Third Person Note หรือ Note Verbale) | เรื่องประจำวัน (routine) กับส่วนราชการต่างประเทศหรือองค์การระหว่างประเทศ ใช้สรรพนามบุรุษที่ 3 ประทับตราชื่อส่วนราชการด้วยหมึกแดง แล้วผู้รับผิดชอบลงชื่อย่อกำกับตรา |
| หนังสือที่มิต้องลงชื่อ | บันทึกช่วยจำ (Aide-Memoire) | ยืนยันข้อความในเรื่องที่ได้สนทนา เช่น ชี้แจงข้อเท็จจริง หรือขอร้องเรื่องต่าง ๆ |
| หนังสือที่มิต้องลงชื่อ | บันทึก (Memorandum) | แถลงรายละเอียด แสดงข้อเท็จจริง ให้ความเห็นโต้แย้ง หรือแสดงท่าที |
บันทึกช่วยจำและบันทึก (Memorandum) ไม่มีเลขที่ ไม่มีคำขึ้นต้นและคำลงท้าย ไม่ต้องประทับตรา ไม่ต้องลงชื่อ และไม่ใช้สรรพนามบุรุษที่ 1 และที่ 2 หลักทั่วไปของภาคผนวกคือ หนังสือที่มีมาถึงเป็นประเภทใด ก็พึงตอบเป็นประเภทนั้น วิธีจำของเรา: หนังสือกลางคล้ายหนังสือประทับตราของไทย คือใช้ตราหมึกแดง และหัวหน้าระดับกองหรือผู้ได้รับมอบหมายลงชื่อย่อกำกับ
| หนังสือ · ผู้รับ | คำขึ้นต้น | คำลงท้าย |
|---|---|---|
| แบบพิธี (ตารางหมายเลข 1) · ประธานาธิบดี นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี | Excellency, | Accept, Excellency, the assurances of my highest consideration. |
| แบบพิธี (ตารางหมายเลข 1) · อุปทูต ad interim กงสุลใหญ่ กงสุล | Sir, | Accept, Sir, the assurances of my high consideration. |
| ไม่เป็นแบบพิธี (ตารางหมายเลข 2) · นายกรัฐมนตรี | Dear Mr. Prime Minister, | Yours sincerely, หรือ Sincerely yours, |
| หนังสือกลาง (Note Verbale) | The Ministry of Foreign Affairs presents its compliments to … and has the honour to … | … avails itself of this opportunity to renew (ถ้าติดต่อครั้งแรกใช้ extend) the assurances of its highest (หรือ high) consideration. |
ตารางหมายเลข 2 ใช้ “Dear Mr. …,” คู่กับ Yours sincerely, หรือ Sincerely yours, กับผู้รับหลายตำแหน่ง และหมายเหตุของตารางให้เปลี่ยน Dear Mr. เป็น Dear Madam ถ้าผู้รับเป็นสตรี ส่วนหนังสือกลาง ถ้าเป็นการติดต่อครั้งแรกให้ใช้ to extend แทน to renew ตารางเต็มมีผู้รับอีกหลายแถว เช่น เลขาธิการสหประชาชาติ ซึ่งใช้ Excellency, เหมือนแถวแรก จำเพียงรูปแบบของสามชนิดหลักก็พอ
ระเบียบงานสารบรรณมีบทเบ็ดเตล็ด 2 ส่วน ส่วนแรกคือหมวด 1 ส่วนที่ 7 บทเบ็ดเตล็ด ข้อ 28–34 ว่าด้วยชั้นความเร็ว (ข้อ 28) การส่งข้อความทางเครื่องมือสื่อสาร (ข้อ 29) สำเนาคู่ฉบับ (ข้อ 30) สำเนา (ข้อ 31) หนังสือเวียน (ข้อ 32) การใช้สรรพนาม (ข้อ 33) และหนังสือที่เป็นภาษาต่างประเทศ (ข้อ 34) ส่วนที่สองคือหมวด 2 ส่วนที่ 3 บทเบ็ดเตล็ด ข้อ 50–51 ท้ายเรื่องการรับและส่งหนังสือ เรื่องเหล่านี้สอนไว้แล้วในบทที่ 2 และบทที่ 4 ของหัวข้อนี้ ตารางด้านล่างรวมข้ออื่นที่เปิดให้เลือกหรือปรับใช้ได้ ซึ่งกระจายอยู่ตามจุดต่าง ๆ ของระเบียบ
ผู้รักษาการ (ข้อ 8) และการขอทำความตกลงกับผู้รักษาการ (ข้อ 4) สอนไว้แล้วในบทที่ 1 ของหัวข้อนี้ ตารางนี้จึงใส่ไว้เพียงบรรทัดเดียวเพื่อให้เห็นภาพรวม
| กรณี | ให้ทำอย่างไร | ข้อ |
|---|---|---|
| ส่วนราชการจำเป็นต้องทำงานสารบรรณนอกเหนือจากระเบียบ | ขอทำความตกลงกับผู้รักษาการ (ดูบทที่ 1) | 4 วรรคสอง |
| กฎหมาย ระเบียบว่าด้วยการรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ หรือว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น | ปฏิบัติตามกฎหมายหรือระเบียบนั้น (ดูบทที่ 1) | 5 (ฉบับที่ 2) |
| คำอธิบายที่กำหนดไว้ท้ายระเบียบ | ถือเป็นส่วนประกอบที่ใช้ในงานสารบรรณ และใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติ | 7 |
| กระทรวง ทบวง กรม หรือจังหวัด อยากมีแบบเขียนหนังสือภายในของตนเอง | กำหนดแบบการเขียนโดยเฉพาะได้ตามความเหมาะสม | 12 วรรคท้าย |
| หนังสือสั่งการ หรือหนังสือประชาสัมพันธ์ ที่มีกฎหมายกำหนดแบบไว้ | ใช้แบบตามกฎหมายนั้น นอกนั้นใช้แบบในระเบียบ | 15, 19 |
| หนังสืออื่น เช่น ภาพถ่าย สื่อกลางบันทึกข้อมูล หรือหนังสือของบุคคลภายนอกที่รับเข้าทะเบียนแล้ว | รูปแบบตามที่กระทรวง ทบวง กรม กำหนดตามความเหมาะสม เว้นแต่มีแบบตามกฎหมายเฉพาะเรื่อง เช่น โฉนด สัญญา คำร้อง | 27 (ฉบับที่ 2) |
| หนังสือภาษาต่างประเทศที่ไม่ใช่ภาษาอังกฤษ | เป็นไปตามประเพณีนิยม | 34 |
| แบบพิมพ์และซองที่มีอยู่ก่อนวันที่ระเบียบใช้บังคับ | ใช้ได้ต่อไปจนกว่าจะหมด | 90 (บทเฉพาะกาล) |
| จะพัฒนาระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ หรือมีปัญหาทางเทคนิค | ขอรับการสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) หรือสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ได้ | 11 ของฉบับที่ 4 |
ในบรรดาฉบับแก้ไข มีเพียงฉบับที่ 4 ข้อ 13 ที่มีข้อผู้รักษาการ ให้ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีรักษาการเช่นเดียวกับข้อ 8 ของฉบับหลัก วิธีจำของเรา: เมื่อระเบียบไม่ได้เขียนแบบไว้ ให้ดูก่อนว่ามีกฎหมายเฉพาะเรื่องกำหนดแบบไว้หรือไม่ ถ้ามีให้ใช้แบบนั้น