แผน 12 วัน · วันที่ 3บทที่ 1 จาก 6 ในหัวข้อนี้
~28 นาที
งานสารบรรณ

ภาพรวมระเบียบงานสารบรรณ และหนังสือราชการ 6 ชนิด

รู้ว่าระเบียบงานสารบรรณฉบับไหนใช้อยู่ ใครรักษาการ และแก้ไขมาแล้วกี่ครั้ง จากนั้นจำหนังสือราชการ 6 ชนิดพร้อมชนิดย่อย ว่าแต่ละชนิดใช้เมื่อไร ใช้กระดาษอะไร ใครลงชื่อ และเลือกชนิดให้ถูกเมื่อเจอสถานการณ์ในสถานีตำรวจ

ออกบ่อย ต้องอ่านป้ายระดับความสำคัญเป็นการประเมินของเรา จากขอบเขตวิชาตามประกาศและสัดส่วนหัวข้อในชุดข้อสอบเสมือนจริง ไม่ใช่ข้อมูลจากผู้ออกข้อสอบ

1 · ทำไมต้องรู้เรื่องนี้ออกบ่อย ต้องอ่าน

งานสารบรรณคืองานเอกสารทั้งวงจร

ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 นิยามว่า “งานสารบรรณ” หมายความว่า “งานที่เกี่ยวกับการบริหารงานเอกสาร เริ่มตั้งแต่การจัดทำ การรับ การส่ง การเก็บรักษา การยืม จนถึงการทำลาย” (ข้อ 6) จำง่าย ๆ ว่า เริ่มที่จัดทำ จบที่ทำลาย

งานธุรการในสถานีตำรวจหรือกองบังคับการ เช่น ร่างหนังสือขอความร่วมมือ ลงรับหนังสือ หรือออกคำสั่งเข้าเวร ล้วนเป็นงานสารบรรณ บทนี้อยู่ที่ขั้นแรก คือการจัดทำ ก่อนเขียนหนังสือต้องรู้ว่าเรื่องนี้ควรเป็นหนังสือชนิดไหน เพราะชนิดกำหนดทั้งกระดาษ แบบฟอร์ม และผู้ลงชื่อ

ข้อสอบถามแบบนี้ ตามสรุปขอบเขตวิชาสอบ วิชางานสารบรรณมี 30 ข้อ และเรื่องในบทนี้พบในชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวมทุกชุด (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม) แบบที่พบบ่อย คือ ถามผู้รักษาการ ถามว่าฉบับแก้ไขไหนเปลี่ยนเรื่องอะไร ยกวลีจากนิยามแล้วถามว่าเป็นหนังสือชนิดใด และให้สถานการณ์สั้น ๆ แล้วถามว่าควรใช้หนังสือชนิดใด ส่วนรูปแบบหนังสือ ชั้นความเร็ว การรับส่ง การเก็บ และระเบียบของตำรวจเอง อยู่ในบทที่ 2–6 ของหัวข้อนี้
2 · ตัวระเบียบออกบ่อย ต้องอ่าน

ฉบับหลักปี 2526 แก้ไขมาแล้ว 3 ครั้ง

ฉบับหลักคือระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2526 (ข้อ 2) ใช้บังคับแก่ส่วนราชการ (ข้อ 4) ซึ่งข้อ 6 นิยามกว้าง คือ กระทรวง ทบวง กรม สำนักงาน หรือหน่วยงานอื่นใดของรัฐ ทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถิ่น หรือในต่างประเทศ และรวมถึงคณะกรรมการด้วย

หลังจากนั้นมีฉบับแก้ไขเพิ่มเติม 3 ฉบับ ฉบับแก้ไขไม่ได้ออกมาแทนทั้งฉบับ แต่ยกเลิกบางข้อของฉบับ 2526 แล้วใส่ข้อความใหม่แทน เวลาอ่านจึงต้องใช้ “ฉบับ 2526 ที่แก้ไขแล้ว” เสมอ

ระเบียบงานสารบรรณ ฉบับหลักและฉบับแก้ไข

2526ฉบับหลักใช้บังคับ 1 มิ.ย. 2526 ยกเลิกระเบียบงานสารบรรณ พ.ศ. 2506 และระเบียบว่าด้วยการลงชื่อในหนังสือราชการ 2 ฉบับ
2548ฉบับที่ 2เริ่มรองรับระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ เพิ่มข้อ 9.6 ในนิยามหนังสือราชการ ให้ติดต่อราชการด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ได้ และเปลี่ยนการส่งมอบหนังสือให้หอจดหมายเหตุจากอายุครบ 25 ปี เป็น 20 ปี
2560ฉบับที่ 3แก้เรื่องผู้รับรองสำเนาหนังสือ (เพิ่มพนักงานราชการ) และคณะกรรมการทำลายหนังสือ ให้ตรงกับประเภทและระดับตำแหน่งปัจจุบัน
2564ฉบับที่ 4ให้ติดต่อราชการด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลัก เพิ่มนิยามหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ และเพิ่มหมวด 5 ระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์
ตอนนี้
ตัวบท ณ ระเบียบฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 (ราชกิจจานุเบกษา 25 พ.ค. 2564)ทุกข้อในบทนี้สอนตามฉบับ 2526 ที่แก้ไขแล้วถึงฉบับที่ 4 ส่วนระเบียบของตำรวจ (ลักษณะที่ 54) ข้อมูลตามฉบับปรับปรุงถึงฉบับที่ 21

ข้อที่ต้องจำในส่วนต้นของระเบียบ

ผู้รักษาการ (ข้อ 8)ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี มีอำนาจตีความและวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบ แก้ไขเพิ่มเติมภาคผนวก จัดทำคำอธิบาย และมีหน้าที่จัดฝึกอบรมเกี่ยวกับงานสารบรรณ
อยากทำต่างจากระเบียบ (ข้อ 4)ส่วนราชการใดจำเป็นต้องปฏิบัติงานสารบรรณนอกเหนือจากที่ระเบียบกำหนด ให้ขอทำความตกลงกับผู้รักษาการ
มีกฎเฉพาะกำหนดไว้ (ข้อ 5)ถ้ากฎหมาย ระเบียบว่าด้วยการรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ หรือระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ กำหนดวิธีปฏิบัติไว้เป็นอย่างอื่น ให้ปฏิบัติตามกฎหมายหรือระเบียบนั้น (ข้อ 5 แก้ไขโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2548 ซึ่งเพิ่มระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับเข้ามา)
ผู้ออกระเบียบฉบับ 2526 คณะรัฐมนตรีเป็นผู้วาง ส่วนฉบับที่ 2–4 นายกรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรีเป็นผู้วาง อาศัยอำนาจตามมาตรา 11 (8) แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534
ตำรวจใช้ระเบียบนี้ด้วยหรือไม่ ใช้ ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ลักษณะที่ 54 งานสารบรรณ บทที่ 1 ข้อ 3 กำหนดว่าหนังสือราชการภายในที่ใช้หรือติดต่อกันภายในหน่วยงานสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ให้ปฏิบัติตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม แล้วปฏิบัติตามที่ลักษณะที่ 54 กำหนดเพิ่มไว้ด้วย รายละเอียดที่ตำรวจกำหนดเพิ่มอยู่ในบทที่ 5 และ 6 ของหัวข้อนี้
ตัวอย่างโจทย์: ฉบับใดกำหนดให้ติดต่อราชการด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ “เป็นหลัก”
คิด 1ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2548 เขียนข้อ 29 ว่าการติดต่อราชการนอกจากใช้หนังสือที่เป็นเอกสาร “สามารถดำเนินการด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ได้” คือทำได้ แต่ไม่ใช่หลัก
คิด 2ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 ยกเลิกข้อ 29 นั้น แล้วเขียนใหม่ว่า “การติดต่อราชการให้ดำเนินการด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลัก” เว้นแต่ข้อมูลลับที่สุดหรือมีเหตุจำเป็นอื่น
คำตอบ: ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564
กับดัก: เห็นคำว่าอิเล็กทรอนิกส์แล้วตอบฉบับที่ 2 ทันที ให้แยกให้ออกว่า 2548 คือ “เริ่มทำได้” ส่วน 2564 คือ “ให้ใช้เป็นหลัก” อีกกับดักคือคิดว่าปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นผู้ออกระเบียบ ปลัดฯ เป็นผู้รักษาการ
3 · หนังสือราชการ 6 ชนิดออกบ่อย ต้องอ่าน

อะไรคือหนังสือราชการ และแบ่งเป็นกี่ชนิด

ข้อ 9 (แก้ไขโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2548) นิยามว่า “หนังสือราชการ คือ เอกสารที่เป็นหลักฐานในราชการ” มี 6 รายการ คือ หนังสือที่มีไปมาระหว่างส่วนราชการ หนังสือที่ส่วนราชการมีไปถึงหน่วยงานอื่นใดซึ่งมิใช่ส่วนราชการหรือถึงบุคคลภายนอก หนังสือที่หน่วยงานซึ่งมิใช่ส่วนราชการหรือบุคคลภายนอกมีมาถึงส่วนราชการ เอกสารที่ทางราชการจัดทำขึ้นเพื่อเป็นหลักฐานในราชการ เอกสารที่ทางราชการจัดทำขึ้นตามกฎหมาย ระเบียบ หรือข้อบังคับ และข้อมูลข่าวสารหรือหนังสือที่ได้รับจากระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์

วิธีจำ: ทุกรายการต้องมีทางราชการเกี่ยวข้อง เป็นผู้ส่ง ผู้รับ หรือผู้จัดทำ จดหมายที่บริษัทเอกชนส่งถึงกันเองจึงไม่ใช่หนังสือราชการ จากนั้นข้อ 10 แบ่งหนังสือเป็น 6 ชนิด ตามตารางนี้

หนังสือ 6 ชนิดตามข้อ 10

ชนิดใช้เมื่อกระดาษ · ผู้ลงชื่อ
1 หนังสือภายนอกติดต่อราชการที่เป็นแบบพิธี ระหว่างส่วนราชการ หรือถึงหน่วยงานที่มิใช่ส่วนราชการหรือบุคคลภายนอกตราครุฑ · เจ้าของหนังสือลงลายมือชื่อและตำแหน่ง
2 หนังสือภายในติดต่อราชการแบบพิธีน้อยกว่าหนังสือภายนอก ภายในกระทรวง ทบวง กรม หรือจังหวัดเดียวกันบันทึกข้อความ · ลงชื่อและตำแหน่งเหมือนหนังสือภายนอก
3 หนังสือประทับตราใช้ตราแทนการลงชื่อ เฉพาะเรื่องไม่สำคัญ 6 กรณีตราครุฑ · หัวหน้าระดับกองหรือผู้ได้รับมอบหมายลงชื่อย่อกำกับตรา
4 หนังสือสั่งการคำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับตราครุฑ · ผู้ออกลงลายมือชื่อและตำแหน่ง
5 หนังสือประชาสัมพันธ์ประกาศ แถลงการณ์ ข่าวประกาศ แถลงการณ์ ใช้ตราครุฑ
6 หนังสือที่เจ้าหน้าที่ทำขึ้นหรือรับไว้เป็นหลักฐานในราชการหนังสือรับรอง รายงานการประชุม บันทึก หนังสืออื่นแตกต่างกันตามชนิดย่อย

ชื่อชนิดที่ 6 ยาว ต้องจำให้ตรงตัวบท คือ “หนังสือที่เจ้าหน้าที่ทำขึ้น หรือรับไว้เป็นหลักฐานในราชการ” ส่วนหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ที่ฉบับที่ 4 เพิ่มนิยามไว้ ไม่ใช่ชนิดที่ 7 เพราะนิยามว่าเป็น “หนังสือราชการที่จัดทำและได้รับส่ง หรือเก็บรักษาด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์” คือเป็นวิธีจัดทำและรับส่ง

หนังสือประทับตรา ใช้ได้เฉพาะ 6 กรณีนี้ (ข้อ 13)

13.1การขอรายละเอียดเพิ่มเติม
13.2การส่งสำเนาหนังสือ สิ่งของ เอกสาร หรือบรรณสาร
13.3การตอบรับทราบที่ไม่เกี่ยวกับราชการสำคัญ หรือการเงิน
13.4การแจ้งผลงานที่ได้ดำเนินการไปแล้วให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องทราบ
13.5การเตือนเรื่องที่ค้าง
13.6เรื่องซึ่งหัวหน้าส่วนราชการระดับกรมขึ้นไปกำหนด โดยทำเป็นคำสั่งให้ใช้หนังสือประทับตรา

หนังสือประทับตรามีสามจุดที่ข้อสอบชอบถาม (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม) ตราใช้แทนการลงชื่อของหัวหน้าส่วนราชการระดับกรมขึ้นไป แต่ผู้ลงชื่อย่อกำกับตราคือหัวหน้าส่วนราชการระดับกอง หรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย และใช้ได้ทั้งระหว่างส่วนราชการด้วยกันและกับบุคคลภายนอก (ข้อ 13) ส่วนข้อ 14 ให้ประทับตราชื่อส่วนราชการด้วยหมึกแดง

หนังสือประทับตรามี 8 รายการ (ข้อ 14 แบบที่ 3)

ข้อรายการกรอกอะไร
14.1ที่รหัสตัวพยัญชนะและเลขประจำของเจ้าของเรื่อง ทับเลขทะเบียนหนังสือส่ง
14.2ถึงชื่อส่วนราชการ หน่วยงาน หรือบุคคลที่หนังสือมีถึง
14.3ข้อความสาระสำคัญของเรื่องให้ชัดเจนและเข้าใจง่าย
14.4ชื่อส่วนราชการที่ส่งหนังสือออกชื่อส่วนราชการที่ส่งหนังสือออก
14.5ตราชื่อส่วนราชการประทับด้วยหมึกแดง แล้วผู้รับผิดชอบลงลายมือชื่อย่อกำกับตรา
14.6วัน เดือน ปีตัวเลขวันที่ ชื่อเต็มของเดือน และตัวเลขปีพุทธศักราช
14.7ส่วนราชการเจ้าของเรื่องชื่อส่วนราชการเจ้าของเรื่อง หรือหน่วยงานที่ออกหนังสือ
14.8โทร. หรือที่ตั้งหมายเลขโทรศัพท์ (และเลขภายใน ถ้ามี) ถ้าไม่มีโทรศัพท์ให้ลงที่ตั้ง

เทียบกับหนังสือภายนอก หนังสือประทับตราไม่มีรายการเรื่อง คำขึ้นต้น คำลงท้าย และลายมือชื่อเต็ม ใช้คำว่า “ถึง” แทนคำขึ้นต้น และใช้ตราหมึกแดงกับลายมือชื่อย่อแทนการลงชื่อ ส่วนรายการของหนังสือภายนอก (14 รายการ) และหนังสือภายใน (7 รายการ) อยู่ในบทที่ 2 ของหัวข้อนี้

ข้อสอบถามแบบนี้ (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม) โจทย์มักยกวลีจากนิยามมาตรง ๆ เช่น “แบบพิธีน้อยกว่า” (หนังสือภายใน) “แทนการลงชื่อ” (หนังสือประทับตรา) หรือถามว่าข้อใดไม่ใช่ชนิดของหนังสือราชการ โดยใส่ “หนังสืออิเล็กทรอนิกส์” หรือ “บันทึก” มาหลอก บันทึกเป็นชนิดย่อยของชนิดที่ 6 ไม่ใช่ชนิดหลัก
4 · เลือกชนิดให้ถูกงานออกบ่อย ต้องอ่าน

ถามทีละข้อ แล้วจะรู้ว่าใช้หนังสืออะไร

โจทย์สถานการณ์จะบอกสามอย่าง คือ เป็นการสั่งหรือประกาศหรือไม่ เรื่องสำคัญหรือไม่ และส่งถึงใคร ให้ถามตามลำดับในแผนภาพนี้ เมื่อตอบ “ใช่” ที่ข้อไหน ก็หยุดที่ข้อนั้น

วิธีจำ: ลำดับคำถามเพื่อเลือกชนิดหนังสือ

ถามที่ 1สั่งให้ปฏิบัติ หรือวางหลักให้ถือปฏิบัติไหมใช่ → หนังสือสั่งการ (คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ)
ไม่ใช่
ถามที่ 2ประกาศ แถลง หรือเผยแพร่ให้คนทั่วไปทราบไหมใช่ → หนังสือประชาสัมพันธ์ (ประกาศ แถลงการณ์ ข่าว)
ไม่ใช่
ถามที่ 3เป็นเรื่องไม่สำคัญตาม 6 กรณีของข้อ 13 ไหมใช่ → ใช้หนังสือประทับตราได้
ไม่ใช่ หรือเป็นเรื่องสำคัญ
ถามที่ 4ติดต่อภายในกระทรวง ทบวง กรม หรือจังหวัดเดียวกันไหมใช่ → หนังสือภายใน (กระดาษบันทึกข้อความ)
ไม่ใช่
คำตอบสุดท้ายหนังสือภายนอกติดต่อแบบพิธี ใช้กระดาษตราครุฑ
ลำดับนี้เป็นวิธีจำของเรา ระเบียบเพียงนิยามแต่ละชนิดไว้ ชนิดที่ 6 ไม่อยู่บนเส้นทางนี้ เพราะเป็นหนังสือที่ทางราชการทำขึ้น “นอกจากที่กล่าวมาแล้วข้างต้น” หรือรับไว้เป็นหลักฐาน เช่น รายงานการประชุม และบันทึก

ตัวอย่างสถานการณ์ในงานตำรวจ (สถานการณ์สมมติ)

สถานการณ์ใช้เหตุผล
สถานีตำรวจขอภาพกล้องวงจรปิดจากบริษัทเอกชนหนังสือภายนอกถึงหน่วยงานที่มิใช่ส่วนราชการ และเป็นเรื่องสำคัญ
สถานีตำรวจเสนอเรื่องถึงกองบังคับการต้นสังกัดบันทึกข้อความภายในสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ลักษณะที่ 54 ให้ใช้กระดาษบันทึกข้อความ
เตือนส่วนราชการอื่นให้ส่งเอกสารที่ค้างหนังสือประทับตราตรงข้อ 13.5 การเตือนเรื่องที่ค้าง
แต่งตั้งเจ้าหน้าที่เข้าเวรประจำเดือนคำสั่งผู้บังคับบัญชาสั่งให้ปฏิบัติ
รับสมัครอาสาสมัครช่วยงานจราจรประกาศประกาศหรือชี้แจงให้ทราบ

แถวที่ 2 ใช้ระเบียบของตำรวจประกอบ ลักษณะที่ 54 บทที่ 2 ข้อ 1 ให้หนังสือราชการภายในสำนักงานตำรวจแห่งชาติใช้กระดาษบันทึกข้อความ ส่วนสถานการณ์อื่นตัดสินจากนิยามในระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีได้โดยตรง

ตัวอย่างโจทย์: สถานีตำรวจต้องการเตือนประชาชนผู้ร้องเรียนรายหนึ่งให้ส่งเอกสารประกอบที่ยังค้างอยู่ ควรใช้หนังสือชนิดใด
คิด 1ถามที่ 1 และ 2: ไม่ได้สั่งการ และไม่ได้ประกาศให้คนทั่วไปทราบ เป็นการติดต่อถึงผู้รับคนเดียว
คิด 2ถามที่ 3: “การเตือนเรื่องที่ค้าง” คือข้อ 13.5 และข้อ 13 ให้หนังสือประทับตราใช้ระหว่างส่วนราชการกับบุคคลภายนอกได้ ผู้รับเป็นประชาชนจึงไม่ใช่ปัญหา
คำตอบ: ใช้หนังสือประทับตราได้
กับดัก: เห็นคำว่า “ประชาชน” แล้วตอบหนังสือภายนอกทันที หนังสือภายนอกก็ส่งได้ แต่ระเบียบเปิดช่องให้เรื่องไม่สำคัญแบบนี้ใช้หนังสือประทับตรา ให้ดูที่ตัวเรื่องก่อนดูผู้รับ ถ้าเป็นการตอบรับทราบเรื่องการเงิน จะใช้หนังสือประทับตราไม่ได้
5 · ชนิดย่อยของชนิดที่ 4–6ออกบ่อย ต้องอ่าน

สั่งการ 3 ประชาสัมพันธ์ 3 หลักฐาน 4

ชนิดที่ 4 5 และ 6 แตกเป็นชนิดย่อย รวม 10 ชนิดย่อย จำเป็นตัวเลข 3 · 3 · 4 หนังสือสั่งการมี 3 ชนิด คือ คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ (ข้อ 15) หนังสือประชาสัมพันธ์มี 3 ชนิด คือ ประกาศ แถลงการณ์ ข่าว (ข้อ 19) และชนิดที่ 6 มี 4 ชนิด คือ หนังสือรับรอง รายงานการประชุม บันทึก และหนังสืออื่น (ข้อ 23) แตะดูทีละชนิด

10 ชนิดย่อย

ข้อความในเครื่องหมายคำพูดยกจากตัวบท ส่วนตัวอย่างเป็นสถานการณ์สมมติ

ชนิดที่ 4หนังสือสั่งการ (ข้อ 15)ทั้ง 3 ชนิดใช้กระดาษตราครุฑ ผู้ออกลงลายมือชื่อและตำแหน่ง
ชนิดที่ 5หนังสือประชาสัมพันธ์ (ข้อ 19)ประกาศและแถลงการณ์ใช้กระดาษตราครุฑ ส่วนข้อ 22 ว่าด้วยข่าวไม่ได้ระบุกระดาษ
ชนิดที่ 6หนังสือที่เจ้าหน้าที่ทำขึ้นหรือรับไว้เป็นหลักฐานในราชการ (ข้อ 23)หนังสือที่ทางราชการทำขึ้นนอกจากชนิดที่ 1–5 หรือหนังสือจากภายนอกที่ส่วนราชการรับไว้เป็นหลักฐาน
หนังสือสั่งการ (ข้อ 15)คำสั่ง (ข้อ 16)“บรรดาข้อความที่ผู้บังคับบัญชาสั่งการให้ปฏิบัติโดยชอบด้วยกฎหมาย” ช่อง “ที่” ลงเลขที่ออกคำสั่ง เริ่มจากเลข 1 เรียงไปจนสิ้นปีปฏิทิน ทับเลขปีพุทธศักราช และลงวันที่ว่า “สั่ง ณ วันที่” ตัวอย่าง: ผู้กำกับการสั่งแต่งตั้งเจ้าหน้าที่เข้าเวร

หัวและท้ายของแต่ละแบบ (ข้อ 16–27)

ชนิดย่อย (แบบที่)หัวหนังสือท้ายหนังสือ
คำสั่ง (4)คำสั่ง + ชื่อส่วนราชการหรือตำแหน่งผู้ออก · ที่ เลข/ปี พ.ศ. · เรื่องสั่ง ณ วันที่ · ลงชื่อ · ตำแหน่ง
ระเบียบ (5) · ข้อบังคับ (6)ชื่อส่วนราชการที่ออก · ว่าด้วย · ฉบับที่ (ตั้งแต่ฉบับแก้ไข) · พ.ศ.ประกาศ ณ วันที่ · ลงชื่อ · ตำแหน่ง
ประกาศ (7)ชื่อส่วนราชการที่ออก · เรื่องประกาศ ณ วันที่ · ลงชื่อ · ตำแหน่ง
แถลงการณ์ (8) · ข่าว (9)ชื่อส่วนราชการที่ออก · เรื่อง · ฉบับที่ (ถ้าออกต่อเนื่องหลายฉบับ)ชื่อส่วนราชการที่ออก · วัน เดือน ปี (ไม่มีลงชื่อ)
หนังสือรับรอง (10)เลขที่ · ส่วนราชการเจ้าของหนังสือให้ไว้ ณ วันที่ · ลงชื่อหัวหน้าส่วนราชการหรือผู้ได้รับมอบหมาย · ตำแหน่ง
รายงานการประชุม (11)ชื่อการประชุม · ครั้งที่ · เมื่อ · ณ · ผู้มา ผู้ไม่มา ผู้เข้าร่วมประชุม · เริ่มประชุมเวลาเลิกประชุมเวลา · ผู้จดรายงานการประชุม
บันทึก (ไม่มีเลขแบบ)ชื่อหรือตำแหน่งที่บันทึกถึง ใช้คำขึ้นต้นตามภาคผนวก 2ลายมือชื่อและตำแหน่งผู้บันทึก ถ้าไม่ใช้กระดาษบันทึกข้อความให้ลงวัน เดือน ปีด้วย
หนังสืออื่น (ไม่มีแบบกลาง)รูปแบบตามที่กระทรวง ทบวง กรม กำหนดตามความเหมาะสมเว้นแต่มีแบบตามกฎหมายเฉพาะเรื่อง เช่น โฉนด สัญญา คำร้อง

ข้อ 15 และข้อ 19 ให้หนังสือสั่งการและหนังสือประชาสัมพันธ์ใช้แบบในระเบียบ เว้นแต่มีกฎหมายกำหนดแบบไว้โดยเฉพาะ วิธีจำของเรา: ชนิดที่ใช้อำนาจหรือรับรอง (คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศ หนังสือรับรอง) จบด้วยผู้ลงชื่อและตำแหน่ง ส่วนชนิดที่แจ้งให้รู้ (แถลงการณ์ ข่าว) จบด้วยชื่อส่วนราชการและวันที่

คู่ที่ข้อสอบชอบให้แยก (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม)

คู่จุดตัดสินวลีในตัวบท
ระเบียบ / ข้อบังคับอำนาจของกฎหมายระเบียบ “อาศัยอำนาจของกฎหมายหรือไม่ก็ได้” · ข้อบังคับ “อาศัยอำนาจของกฎหมายที่บัญญัติให้กระทำได้”
ประกาศ / แถลงการณ์ / ข่าวจุดประสงค์ประกาศ “แนะแนวทางปฏิบัติ” · แถลงการณ์ “ทำความเข้าใจ” · ข่าว “เห็นสมควรเผยแพร่”
คำสั่ง / ระเบียบคำลงวันที่คำสั่ง “สั่ง ณ วันที่” · ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศ “ประกาศ ณ วันที่”
หนังสือภายใน / บันทึกชนิดหลักใช้กระดาษบันทึกข้อความเหมือนกัน แต่บันทึกอยู่ในชนิดที่ 6
ตัวอย่างโจทย์: หน่วยงานหนึ่งออกเอกสารชี้แจงข้อเท็จจริงเพื่อให้ประชาชนเข้าใจเหตุการณ์ที่มีข่าวลือ ให้ทราบชัดเจนโดยทั่วกัน เอกสารนี้คือชนิดใด
คิด 1ไม่ได้สั่งให้ใครปฏิบัติ จึงไม่ใช่หนังสือสั่งการ เป็นการสื่อสารถึงคนทั่วไป จึงอยู่ในหนังสือประชาสัมพันธ์
คิด 2วลี “ทำความเข้าใจ…ให้ทราบชัดเจนโดยทั่วกัน” ตรงกับนิยามแถลงการณ์ในข้อ 21
คำตอบ: แถลงการณ์ ในกลุ่มหนังสือประชาสัมพันธ์
กับดัก: ตอบ “ประกาศ” เพราะคุ้นคำ ประกาศเน้น “ประกาศหรือชี้แจงให้ทราบ หรือแนะแนวทางปฏิบัติ” และมีผู้ออกลงลายมือชื่อ ส่วนแถลงการณ์ท้ายลงเพียงชื่อส่วนราชการและวันที่
6 · รายละเอียดแบบหนังสือ (อ่านถ้ามีเวลา)อ่านถ้ามีเวลา

เลขที่ ฉบับที่ และรายการท้ายหนังสือ

ส่วนนี้เป็นรายละเอียดที่พบเป็นครั้งคราว (การประเมินของเราจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่รวบรวม) ถ้าเวลาน้อยข้ามได้ รูปแบบส่วนต่าง ๆ ของหนังสือภายนอกและภายในอยู่ในบทที่ 2 ของหัวข้อนี้

ระเบียบ ข้อบังคับ: ฉบับที่ฉบับแรกในเรื่องนั้นไม่ต้องลงว่าเป็นฉบับที่เท่าใด ถ้าแก้ไขเพิ่มเติมให้ลงเป็นฉบับที่ 2 และถัดไปตามลำดับ (ข้อ 17.3, 18.3) ระเบียบงานสารบรรณปี 2548 จึงชื่อว่า “(ฉบับที่ 2)”
ระเบียบ ข้อบังคับ: การเรียงข้อข้อ 1 เป็นชื่อ ข้อ 2 เป็นวันใช้บังคับ และข้อสุดท้ายเป็นข้อผู้รักษาการ ถ้าแบ่งเป็นหมวด ให้ย้ายข้อผู้รักษาการไปเป็นข้อสุดท้ายก่อนขึ้นหมวด 1 (ข้อ 17.6, 18.6)
หนังสือรับรอง: เลขที่และรูปถ่ายลงเลขที่ของหนังสือรับรองโดยเฉพาะ เริ่มจากเลข 1 จนสิ้นปีปฏิทิน ทับเลขปีพุทธศักราช หรือลงเลขที่แบบหนังสือภายนอกก็ได้ ถ้าเป็นเรื่องสำคัญที่ออกให้บุคคล ให้ติดรูปถ่ายขนาด 4 × 6 เซนติเมตร หน้าตรง ไม่สวมหมวก (ข้อ 24.1, 24.7)
บันทึกต่อเนื่องผู้บันทึกระบุคำขึ้นต้น ใจความ และลงชื่อ พร้อมวัน เดือน ปีใต้ลายมือชื่อ ถ้าไม่มีความเห็นเพิ่ม ให้ลงชื่อและวัน เดือน ปีกำกับเท่านั้น (ข้อ 26)
จุดที่คนพลาดบ่อย และเหตุผล
จำว่านายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการ · นายกรัฐมนตรีเป็นผู้วางระเบียบฉบับแก้ไขโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี แต่ผู้รักษาการตามข้อ 8 คือปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ซึ่งมีอำนาจตีความและวินิจฉัยปัญหา
คิดว่าระเบียบต้องอาศัยอำนาจกฎหมาย · ข้อ 17 เขียนว่าระเบียบ “จะอาศัยอำนาจของกฎหมายหรือไม่ก็ได้” ชนิดที่ต้องอาศัยอำนาจของกฎหมายที่บัญญัติให้ทำได้คือข้อบังคับ
จัดประกาศไว้ในหนังสือสั่งการ · ประกาศ “แนะแนวทางปฏิบัติ” ได้ จึงดูเหมือนการสั่ง แต่หนังสือสั่งการมีเพียงคำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศอยู่ในหนังสือประชาสัมพันธ์
สลับคนลงชื่อในหนังสือประทับตรา · ตราใช้แทนลายมือชื่อของหัวหน้าส่วนราชการระดับกรมขึ้นไป แต่คนลงชื่อย่อกำกับตราคือหัวหน้าส่วนราชการระดับกองหรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย และใช้ได้เฉพาะเรื่องไม่สำคัญ 6 กรณี
7 · เช็กความเข้าใจ

ตอบด้วยเหตุผล ไม่ใช่ความจำ

สถานีตำรวจนครบาลแห่งหนึ่งต้องขอให้บริษัทเอกชนส่งภาพจากกล้องวงจรปิดเพื่อใช้ประกอบการสืบสวน ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้กำกับการต้องลงนามเอง ควรใช้หนังสือชนิดใด
งานธุรการของสถานีตำรวจแห่งหนึ่งเตรียมหนังสือประทับตราไว้ 4 เรื่อง เรื่องใดต้องเปลี่ยนไปใช้หนังสือชนิดอื่น
ผู้กำกับการสถานีตำรวจแห่งหนึ่งต้องการแต่งตั้งข้าราชการตำรวจในสังกัดให้เข้าเวรรักษาการณ์ประจำเดือนธันวาคม ควรออกเป็นหนังสือชนิดใด
ระเบียบงานสารบรรณฉบับใดเปลี่ยนให้ส่วนราชการส่งมอบหนังสือให้หอจดหมายเหตุเมื่ออายุครบ 20 ปี แทน 25 ปี
ร่างหนังสือประทับตราที่สถานีตำรวจจะส่งถึงอำเภอมีรายการต่อไปนี้ รายการใดไม่มีในแบบตามข้อ 14
ลองอธิบายด้วยคำพูดตัวเองถ้าเพื่อนถามว่า “หนังสือภายนอก หนังสือภายใน และหนังสือประทับตรา ต่างกันตรงไหน” ลองตอบใน 3 ประโยค
แบบทดสอบท้ายบท10 ข้อ ทำได้ 8 ข้อขึ้นไปถือว่าผ่าน และปลดล็อกบทถัดไปในแผน ข้อที่ตอบผิดจะกลับมาให้ทบทวนในอีกไม่กี่วัน พร้อมคำอธิบายเดิมเริ่มทำ 10 ข้อเปิดหน้าสรุปของหัวข้อนี้