แผน 12 วัน · วันที่ 1บทที่ 1 จาก 6 ในหัวข้อนี้
~30 นาที
เทคโนโลยีสารสนเทศและคอมพิวเตอร์เพื่อสำนักงาน

ระบบคอมพิวเตอร์และองค์ประกอบ

บทแรกของวิชาคอมพิวเตอร์ ปูพื้นที่ทุกบทต่อไปต้องใช้ รู้ว่าระบบคอมพิวเตอร์มี 5 องค์ประกอบอะไร ใครคือบุคลากร (Peopleware) อุปกรณ์แต่ละชิ้นอยู่ขั้นไหนของวงจร IPOS RAM กับ ROM ต่างกันอย่างไร และแยกซอฟต์แวร์ระบบกับซอฟต์แวร์ประยุกต์ได้

ออกบ่อย ต้องอ่านป้ายระดับความสำคัญเป็นการประเมินของเรา จากขอบเขตวิชาตามประกาศและสัดส่วนหัวข้อในชุดข้อสอบเสมือนจริง ไม่ใช่ข้อมูลจากผู้ออกข้อสอบ

1 · บทนี้เรียนอะไรออกบ่อย ต้องอ่าน

ปูพื้นคอมพิวเตอร์ให้แน่น ก่อนไปถึง Office และเครือข่าย

วิชาเทคโนโลยีสารสนเทศและคอมพิวเตอร์เพื่อสำนักงานมี 40 ข้อ (ตามสรุปขอบเขตจากประกาศ) มากที่สุดในข้อสอบ บทนี้เป็นฐานของทั้งวิชา คือ ระบบคอมพิวเตอร์มีองค์ประกอบอะไรบ้าง ตัวเครื่อง (ฮาร์ดแวร์) ทำงานเป็นวงจรอย่างไร และชุดคำสั่ง (ซอฟต์แวร์) แบ่งเป็นกี่ประเภท

ลองนึกถึงโต๊ะงานธุรการของสถานีตำรวจ มีคอมพิวเตอร์ สแกนเนอร์ เครื่องพิมพ์ เครื่องอ่านบัตรประชาชน มีเจ้าหน้าที่ที่ใช้เครื่อง และมีคู่มือบอกขั้นตอนการทำงาน ทุกอย่างนี้รวมกันจึงเป็น “ระบบ” ส่วนเรื่องข้อมูล สารสนเทศ หน่วยข้อมูล และชนิดไฟล์ อยู่ในบทถัดไป

ความรู้ทั่วไปด้านคอมพิวเตอร์ เนื้อหาทั้งบทเป็นความรู้ทั่วไปด้านคอมพิวเตอร์ ไม่มีระเบียบหรือกฎหมายฉบับใดกำหนดไว้ จึงไม่มีเลขหน้าอ้างอิง เราเลือกเฉพาะข้อเท็จจริงมาตรฐานที่ตำราส่วนใหญ่ใช้ เช่น 5 องค์ประกอบของระบบ ซึ่งบางเล่มนับ 4 (ไม่มี Procedure) หรือ 6 (เพิ่มการสื่อสาร/เครือข่าย) จำความหมายแต่ละส่วน ไม่ต้องยึดจำนวน
ข้อสอบถามแบบนี้ จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) ส่วนใหญ่เป็นข้อสั้นถามตรง เช่น คนกลุ่มนี้เป็นองค์ประกอบใดของระบบ อุปกรณ์นี้เป็นหน่วยรับข้อมูลหรือแสดงผล หน่วยความจำใดข้อมูลหายเมื่อไฟดับ โปรแกรมนี้เป็นซอฟต์แวร์ระบบหรือประยุกต์ ตัวเลือกผิดมักเป็นของที่อยู่หมวดใกล้กัน เช่น RAM กับ ROM หรือ CU กับ ALU
2 · องค์ประกอบของระบบคอมพิวเตอร์ออกบ่อย ต้องอ่าน

ระบบคอมพิวเตอร์ 5 ส่วน: เครื่อง โปรแกรม คน ข้อมูล และขั้นตอน

ตำราคอมพิวเตอร์ไทยมักแบ่งระบบคอมพิวเตอร์ (Computer System) เป็น 5 องค์ประกอบ คือ ฮาร์ดแวร์ (Hardware) ซอฟต์แวร์ (Software) บุคลากร (Peopleware) ข้อมูล (Data) และกระบวนการทำงาน (Procedure) มีเครื่องอย่างเดียวงานยังไม่เดิน ต้องมีโปรแกรม มีคนใช้ มีข้อมูลให้ประมวลผล และมีขั้นตอนที่ตกลงกันไว้

ตำราบางเล่มเรียกชื่อต่างกันเล็กน้อย เช่น บุคลากรอาจเรียกว่า “ผู้ใช้” หรือ “บุคคล” และกระบวนการทำงานอาจเรียกว่า “ขั้นตอนการปฏิบัติงาน” ให้จำคำภาษาอังกฤษในวงเล็บไว้ เพราะจากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) ข้อสอบมักใส่คู่กัน ส่วนจำนวนองค์ประกอบ บางเล่มนับ 4 (ไม่มี Procedure) หรือ 6 (เพิ่มการสื่อสาร/เครือข่าย) จำความหมายแต่ละส่วน ไม่ต้องยึดจำนวน

5 องค์ประกอบของระบบคอมพิวเตอร์

องค์ประกอบคืออะไรตัวอย่างในสถานี
ฮาร์ดแวร์ (Hardware)ตัวเครื่องและอุปกรณ์ที่จับต้องได้คอมพิวเตอร์ เครื่องพิมพ์ เครื่องอ่านบัตร
ซอฟต์แวร์ (Software)ชุดคำสั่งที่สั่งให้ฮาร์ดแวร์ทำงานWindows, Word, โปรแกรมงานทะเบียน
บุคลากร (Peopleware)คนทุกกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับระบบเจ้าหน้าที่ธุรการ ผู้ดูแลระบบ
ข้อมูล (Data)ข้อเท็จจริงที่นำเข้าไปประมวลผลชื่อ เลขบัตรประชาชน วันที่รับหนังสือ
กระบวนการทำงาน (Procedure)ขั้นตอนและคู่มือการใช้และดูแลระบบคู่มือลงทะเบียนรับหนังสือ ขั้นตอนสำรองข้อมูล

วิธีจำ: “คน” คือ Peopleware “ขั้นตอนหรือคู่มือ” คือ Procedure ส่วน “ตัวโปรแกรม” คือ Software แม้คู่มือจะเป็นไฟล์ในเครื่อง ก็ยังจัดเป็นกระบวนการทำงาน เพราะเนื้อหาคือขั้นตอนที่คนต้องทำ

บุคลากร (Peopleware) มีใครบ้าง (ตัวอย่างบทบาท)

ผู้ใช้ (End User)ใช้ระบบทำงานประจำวัน เช่น เจ้าหน้าที่ธุรการที่ลงทะเบียนรับหนังสือ หรือเจ้าหน้าที่ที่พิมพ์บันทึกประจำวัน
นักวิเคราะห์ระบบ (System Analyst)ศึกษางานเดิมและความต้องการของผู้ใช้ แล้วออกแบบระบบงาน เป็นตัวกลางระหว่างผู้ใช้กับโปรแกรมเมอร์
โปรแกรมเมอร์ (Programmer)เขียนและทดสอบโปรแกรมตามแบบที่นักวิเคราะห์ระบบออกแบบไว้ แก้ไขเมื่อโปรแกรมทำงานผิด
ผู้ดูแลระบบ (System Administrator)ติดตั้งและดูแลเครื่องแม่ข่าย เครือข่าย และบัญชีผู้ใช้ ให้ระบบพร้อมใช้งาน เช่น สร้างบัญชีให้เจ้าหน้าที่ใหม่ ตั้งค่าการสำรองข้อมูล
ผู้บริหารฐานข้อมูล (DBA: Database Administrator)ออกแบบโครงสร้างฐานข้อมูล กำหนดสิทธิว่าใครเข้าถึงหรือแก้ไขข้อมูลส่วนใดได้ และดูแลให้ข้อมูลถูกต้อง ปลอดภัย และกู้คืนได้
ผู้บริหารด้านสารสนเทศวางนโยบายและแผนการใช้เทคโนโลยีของหน่วยงาน เช่น ตัดสินใจว่าจะจัดหาระบบใดก่อน
กระบวนการทำงาน (Procedure) คืออะไร คือขั้นตอนที่เขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับใช้และดูแลระบบ เช่น คู่มือการใช้งานโปรแกรม (User Manual) ขั้นตอนเข้าสู่ระบบ ขั้นตอนสำรองข้อมูลทุกสิ้นวัน และวิธีปฏิบัติเมื่อระบบขัดข้อง คำอธิบายของเรา: เมื่อมีขั้นตอนกำหนดไว้ ทุกคนทำงานแบบเดียวกัน และทำงานแทนกันได้เมื่อมีคนลาหรือย้าย

ประเภทคอมพิวเตอร์ตามขนาดและงาน

ประเภทจุดเด่นตัวอย่างงาน
ซูเปอร์คอมพิวเตอร์เร็วที่สุด คำนวณซับซ้อนมากพยากรณ์อากาศ งานวิจัย
เมนเฟรมผู้ใช้พร้อมกันจำนวนมากระบบธนาคาร สายการบิน
มินิคอมพิวเตอร์ขนาดกลาง ใช้ในองค์กรระบบงานของหน่วยงาน
ไมโครคอมพิวเตอร์ใช้ส่วนตัวเดสก์ท็อป โน้ตบุ๊ก แท็บเล็ต
คอมพิวเตอร์ฝังตัวฝังในอุปกรณ์ ทำงานเฉพาะอย่างไมโครเวฟ ลิฟต์ เครื่องซักผ้า

ตำราส่วนใหญ่จัดคอมพิวเตอร์บนโต๊ะงานธุรการและโทรศัพท์มือถือเป็นไมโครคอมพิวเตอร์ (Microcomputer) ส่วนคอมพิวเตอร์ฝังตัว (Embedded Computer) คือชิปที่ฝังอยู่ในเครื่องใช้ ทำงานเฉพาะอย่างเดียว

กองบังคับการจะทำระบบลงทะเบียนหนังสือแบบใหม่ ก่อนเขียนโปรแกรม ต้องมีคนไปสัมภาษณ์เจ้าหน้าที่ธุรการว่าทำงานอย่างไร ต้องการรายงานอะไร แล้วร่างแบบระบบส่งต่อให้คนเขียนโปรแกรม คนที่ทำหน้าที่นี้คือใคร และจัดเป็นองค์ประกอบใด
คิด 1งานคือ “ศึกษาความต้องการของผู้ใช้ แล้วออกแบบระบบ” ยังไม่ได้เขียนโปรแกรมเอง
คิด 2บทบาทนี้คือนักวิเคราะห์ระบบ (System Analyst) ซึ่งเป็นตัวกลางระหว่างผู้ใช้กับโปรแกรมเมอร์
คิด 3เป็น “คน” จึงอยู่ในองค์ประกอบบุคลากร (Peopleware)
คำตอบ: นักวิเคราะห์ระบบ จัดเป็นบุคลากร (Peopleware)
กับดัก: ตัวเลือก “โปรแกรมเมอร์” หลอกเพราะทำงานต่อจากกัน แต่โปรแกรมเมอร์รับแบบไปเขียนโปรแกรม ไม่ได้เป็นคนออกแบบ และอย่าตอบว่าเป็น “กระบวนการทำงาน” เพราะนั่นคือขั้นตอนหรือคู่มือ ไม่ใช่ตัวคน
3 · วงจร IPOS และฮาร์ดแวร์ออกบ่อย ต้องอ่าน

ข้อมูลไหลเข้า ถูกประมวลผล ไหลออก และถูกเก็บไว้

คอมพิวเตอร์ทำงานเป็นวงจร 4 ขั้น เรียกย่อว่า IPOS คือ รับข้อมูล (Input) ประมวลผล (Process) แสดงผล (Output) และเก็บข้อมูล (Storage) ฮาร์ดแวร์ (Hardware) แต่ละชิ้นจึงจัดเข้าหน่วยตามขั้นที่มันทำ

วิธีจัดอุปกรณ์ให้ถูก คือดูว่าข้อมูลไหลเข้าเครื่อง หรือไหลออกจากเครื่อง ไม่ต้องดูว่ามันหน้าตาเหมือนอะไร

หัวใจของขั้นประมวลผลคือหน่วยประมวลผลกลาง (CPU: Central Processing Unit) ความเร็วสัญญาณนาฬิกาของ CPU วัดเป็นเฮิรตซ์ (Hz) เช่น 3.2 GHz

วงจร IPOS ในงานลงทะเบียนรับหนังสือของสถานี

Iรับข้อมูล (Input)เจ้าหน้าที่สแกนหนังสือและพิมพ์ ที่ ลงวันที่ จาก เรื่อง เข้าเครื่อง
ส่งข้อมูลให้ CPU
Pประมวลผล (Process)โปรแกรมออกเลขทะเบียนรับถัดไปให้อัตโนมัติ และใส่วันเวลาที่รับ
ได้ผลลัพธ์
Oแสดงผล (Output)รายการใหม่ขึ้นบนจอ และพิมพ์ใบรับหนังสือให้ผู้นำส่ง
บันทึกไว้ใช้ครั้งต่อไป
Sเก็บข้อมูล (Storage)รายการและไฟล์สแกนถูกบันทึกลง SSD หรือเครื่องแม่ข่าย ไว้ค้นภายหลัง
ข้อมูลที่เก็บไว้ถูกเรียกกลับมาประมวลผลได้อีก เช่น ค้นว่าหนังสือเรื่องนี้รับเมื่อไร จึงเรียกว่า “วงจร”

สี่หน่วยของฮาร์ดแวร์

หน่วยหน้าที่ตัวอย่างในสถานี
รับข้อมูลนำข้อมูลเข้าเครื่องคีย์บอร์ด เมาส์ สแกนเนอร์ เครื่องอ่านบัตร ไมโครโฟน
ประมวลผลคำนวณ เปรียบเทียบ สั่งงานCPU
แสดงผลส่งผลออกจากเครื่องจอภาพ ลำโพง เครื่องพิมพ์ โปรเจกเตอร์
เก็บข้อมูลเก็บไว้ใช้ภายหลังSSD ฮาร์ดดิสก์ แฟลชไดรฟ์

จอสัมผัส (Touchscreen) เป็นได้ทั้งหน่วยรับข้อมูลและแสดงผล เพราะรับการแตะและแสดงภาพในชิ้นเดียว ผลที่ดูบนจอหรือฟังจากลำโพงเรียกซอฟต์ก๊อปปี้ (Soft copy) ผลที่พิมพ์ลงกระดาษเรียกฮาร์ดก๊อปปี้ (Hard copy)

ข้างในหน่วยประมวลผลกลาง (CPU)

หน่วยควบคุม (CU: Control Unit)อ่านคำสั่งแล้วสั่งให้ส่วนอื่นทำงานตามลำดับ เปรียบเป็นผู้ควบคุมจราจรภายในเครื่อง
หน่วยคำนวณและตรรกะ (ALU: Arithmetic Logic Unit)คำนวณบวก ลบ คูณ หาร และเปรียบเทียบ เช่น มากกว่า น้อยกว่า เท่ากับ วิธีจำ: ถ้าโจทย์มีคำว่าคำนวณหรือเปรียบเทียบ คือ ALU
รีจิสเตอร์ (Register)ที่พักข้อมูลขนาดเล็กมากอยู่ในตัว CPU เร็วที่สุดในเครื่อง
เจ้าหน้าที่รับแจ้งความเสียบบัตรประชาชนของผู้มาติดต่อที่เครื่องอ่านบัตร ข้อมูลขึ้นบนจอ แล้วพิมพ์ใบรับแจ้งให้ผู้มาติดต่อ เครื่องอ่านบัตรและเครื่องพิมพ์อยู่หน่วยใดตามลำดับ
คิด 1เครื่องอ่านบัตรดึงข้อมูลจากบัตรเข้าเครื่อง จึงเป็นหน่วยรับข้อมูล
คิด 2เครื่องพิมพ์นำผลจากเครื่องออกมาบนกระดาษ จึงเป็นหน่วยแสดงผล และผลที่ได้เป็นฮาร์ดก๊อปปี้
คำตอบ: หน่วยรับข้อมูล และหน่วยแสดงผล
กับดัก: ตัวเลือกที่สลับลำดับเป็น “หน่วยแสดงผล และหน่วยรับข้อมูล” หลอกคนที่อ่านเร็ว และอย่าจัดเครื่องพิมพ์เป็นหน่วยเก็บข้อมูล เพราะมันไม่ได้เก็บข้อมูลไว้ใช้ภายหลัง
4 · หน่วยความจำ ที่เก็บข้อมูล และพอร์ตออกบ่อย ต้องอ่าน

RAM หาย ROM อยู่ และ SSD เร็วกว่าฮาร์ดดิสก์

จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) หัวข้อนี้ออกบ่อยที่สุดในส่วนฮาร์ดแวร์ คำสำคัญคือลบเลือน (Volatile) แปลว่าข้อมูลหายเมื่อไม่มีไฟเลี้ยง และไม่ลบเลือน (Non-volatile) แปลว่าปิดเครื่องแล้วข้อมูลยังอยู่

เทียบหน่วยความจำและที่เก็บข้อมูล

ชนิดไฟดับแล้วใช้ทำอะไร
RAMข้อมูลหายพักโปรแกรมและงานที่กำลังเปิด
ROMข้อมูลอยู่เก็บเฟิร์มแวร์ที่ใช้ตอนเปิดเครื่อง
HDDข้อมูลอยู่จานแม่เหล็กหมุน ความจุสูง ราคาต่อ GB ถูก
SSDข้อมูลอยู่ชิปหน่วยความจำแฟลช ไม่มีชิ้นส่วนหมุน เร็วกว่า HDD

RAM (Random Access Memory) คือหน่วยความจำหลัก งานที่พิมพ์ไว้แต่ยังไม่กดบันทึกอยู่ใน RAM ไฟดับจึงหาย ROM (Read Only Memory) เก็บเฟิร์มแวร์ (Firmware) เช่น BIOS หรือ UEFI ที่ตรวจอุปกรณ์และเริ่มโหลดระบบปฏิบัติการตอนกดเปิดเครื่อง ปัจจุบันมักเป็นชิปแฟลชที่ผู้ผลิตอัปเดตได้ แต่ยังจัดเป็นกลุ่มไม่ลบเลือน

1รีจิสเตอร์ (Register)อยู่ใน CPU เร็วที่สุด เล็กที่สุด
2แคช (Cache)พักข้อมูลที่ CPU ใช้บ่อย คั่นระหว่าง CPU กับ RAM
3RAMหน่วยความจำหลัก ลบเลือน
4SSDหน่วยเก็บข้อมูลสำรอง ไม่ลบเลือน
5HDDหน่วยเก็บข้อมูลสำรอง ช้าที่สุดในห้าชนิดนี้

เรียงจากเร็วที่สุดลงมา ยิ่งเร็วยิ่งแพงต่อความจุและยิ่งมีขนาดเล็ก วิธีจำ: ยิ่งใกล้ CPU ยิ่งเร็ว

พอร์ตที่ต้องรู้จัก

พอร์ตส่งอะไรใช้กับ
USBข้อมูล และจ่ายไฟได้เมาส์ แฟลชไดรฟ์ เครื่องพิมพ์
USB-Cหัวต่อแบบ USB เสียบได้ทั้งสองด้านมือถือ โน้ตบุ๊กรุ่นใหม่
HDMIภาพดิจิทัล และเสียง ในสายเดียวทีวี จอภาพ โปรเจกเตอร์
VGAภาพแบบอนาล็อก ไม่มีเสียงจอและโปรเจกเตอร์รุ่นเก่า
RJ-45สัญญาณเครือข่ายแบบใช้สายสาย LAN

USB ย่อมาจาก Universal Serial Bus ส่วน HDMI ย่อมาจาก High-Definition Multimedia Interface เรื่องสาย LAN และอุปกรณ์เครือข่ายจะเรียนละเอียดในบทเครือข่ายและอินเทอร์เน็ต

เครื่องคอมพิวเตอร์ของงานธุรการมี RAM 8 GB และ SSD 512 GB เจ้าหน้าที่เปิดหลายโปรแกรมพร้อมกันแล้วเครื่องช้าลงมาก แต่ SSD ยังว่างอีกครึ่งหนึ่ง ควรเพิ่มอะไรจึงตรงจุด
คิด 1งานที่กำลังเปิดพร้อมกันถูกพักอยู่ใน RAM ไม่ใช่ใน SSD
คิด 2SSD ยังว่างครึ่งหนึ่ง แปลว่าที่เก็บไฟล์ไม่ใช่ปัญหา
คิด 3อาการช้าเมื่อเปิดหลายงานพร้อมกัน จึงชี้ไปที่ RAM ไม่พอ
คำตอบ: เพิ่ม RAM
กับดัก: ตัวเลือก “เปลี่ยนเป็น SSD ที่ใหญ่ขึ้น” ฟังดูดี แต่เพิ่มที่เก็บไฟล์ ไม่ได้เพิ่มพื้นที่พักงานที่กำลังเปิด และ “เพิ่ม ROM” ผิด เพราะ ROM เก็บเฟิร์มแวร์ ไม่ได้พักงานของผู้ใช้
5 · ซอฟต์แวร์ออกบ่อย ต้องอ่าน

คุมเครื่อง หรือทำงานให้ผู้ใช้

ซอฟต์แวร์ (Software) คือชุดคำสั่งที่สั่งให้ฮาร์ดแวร์ทำงาน แบ่งเป็นสองประเภท ถามตัวเองว่าโปรแกรมนี้คุมและดูแลเครื่อง หรือทำงานเฉพาะอย่างให้ผู้ใช้

ซอฟต์แวร์สองประเภท

ซอฟต์แวร์ระบบซอฟต์แวร์ประยุกต์
หน้าที่คุมและดูแลเครื่องทำงานเฉพาะให้ผู้ใช้
ตัวอย่างระบบปฏิบัติการ ไดรเวอร์ โปรแกรมอรรถประโยชน์Word Excel เบราว์เซอร์ LINE
ถ้าไม่มีถ้าไม่มีระบบปฏิบัติการ เครื่องใช้งานไม่ได้เครื่องยังเปิดได้ แต่ทำงานนั้นไม่ได้

โปรแกรมที่ติดมากับเครื่องไม่ได้กลายเป็นซอฟต์แวร์ระบบ เบราว์เซอร์ยังเป็นซอฟต์แวร์ประยุกต์ ตำราไทยส่วนใหญ่จัดโปรแกรมอรรถประโยชน์ (Utility) เช่น โปรแกรมป้องกันไวรัส โปรแกรมบีบอัดไฟล์ และตัวแปลภาษาไว้ในกลุ่มซอฟต์แวร์ระบบ

แตะดูซอฟต์แวร์แต่ละแบบ และกับดักที่มักเจอ

ระบบซอฟต์แวร์ระบบคุมเครื่อง เป็นฐานให้โปรแกรมอื่น
ประยุกต์ซอฟต์แวร์ประยุกต์ทำงานเฉพาะอย่างให้ผู้ใช้
ซอฟต์แวร์ระบบระบบปฏิบัติการ (OS: Operating System)ตัวกลางระหว่างผู้ใช้กับฮาร์ดแวร์ จัดสรร CPU และหน่วยความจำให้โปรแกรม จัดการไฟล์และโฟลเดอร์ ติดต่ออุปกรณ์ และให้หน้าจอสำหรับสั่งงาน เช่น Windows, macOS, Linux, Android, iOS กับดัก: การจัดรูปแบบตัวอักษรในเอกสารเป็นงานของโปรแกรมประมวลผลคำ ไม่ใช่ของระบบปฏิบัติการ
ข้อสอบถามแบบนี้ จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) โจทย์มักให้เลือกว่าโปรแกรมใดเป็นซอฟต์แวร์ระบบ ข้อใดไม่ใช่หน้าที่ของระบบปฏิบัติการ หรือไดรเวอร์และเฟิร์มแวร์เป็นซอฟต์แวร์ประเภทใด ให้ใช้หลักเดียวกันทุกครั้ง คือ ถามว่าโปรแกรมนี้คุมเครื่อง หรือทำงานเฉพาะให้ผู้ใช้
6 · อ่านถ้ามีเวลาอ่านถ้ามีเวลา

เลขฐาน ตัวแปลภาษา ผังงาน และสิทธิการใช้ซอฟต์แวร์

จากชุดข้อสอบเสมือนจริงที่เรารวบรวม (การประเมินของเรา) หัวข้อเหล่านี้ออกบ้างแต่ไม่บ่อย ถ้าอ่านส่วนหลักครบแล้ว ส่วนนี้ช่วยเก็บคะแนนเพิ่ม ส่วนสถาปัตยกรรมเชิงลึกของ CPU หรือหน่วยความจำ ข้ามได้

เลขฐานที่คอมพิวเตอร์ใช้

เลขฐานใช้ตัวเลขตัวอย่าง (= 10)
ฐานสอง0 และ 11010
ฐานแปด0 ถึง 712
ฐานสิบ0 ถึง 910
ฐานสิบหก0 ถึง 9 และ A ถึง FA

แปลงฐานสองเป็นฐานสิบ: ให้ค่าประจำหลักจากขวาไปซ้ายเป็น 1, 2, 4, 8, 16, 32 แล้วบวกเฉพาะหลักที่เป็น 1 เช่น 1101 = 8 + 4 + 0 + 1 = 13 แปลงกลับ: 13 = 8 + 4 + 1 จึงเขียนเป็น 1101 ในฐานสิบหก A = 10 จนถึง F = 15

ตัวแปลภาษา (Language Translator)

ซอร์สโค้ด (Source Code)โปรแกรมที่คนเขียนด้วยภาษาโปรแกรม เครื่องยังทำตามตรง ๆ ไม่ได้ ต้องแปลเป็นภาษาเครื่อง (Machine Code) ที่เป็นเลข 0 และ 1 ก่อน
คอมไพเลอร์ (Compiler)แปลทั้งโปรแกรมรวดเดียว ก่อนนำไปรัน ได้ไฟล์ที่สั่งทำงานได้ เช่น .exe
อินเทอร์พรีเตอร์ (Interpreter)แปลทีละคำสั่งแล้วทำทันที เจอคำสั่งที่ผิดก็หยุดที่จุดนั้น
แอสเซมเบลอร์ (Assembler)แปลภาษาแอสเซมบลี ซึ่งเป็นภาษาระดับต่ำ ให้เป็นภาษาเครื่อง

สัญลักษณ์ผังงาน (Flowchart) หลักที่ต้องรู้

รูปทรงชื่อความหมาย
วงรี หรือสี่เหลี่ยมมุมมนTerminalเริ่มต้น หรือสิ้นสุด
สี่เหลี่ยมด้านขนานInput/Outputรับข้อมูล หรือแสดงผล
สี่เหลี่ยมผืนผ้าProcessประมวลผล คำนวณ
สี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนDecisionตัดสินใจ มีทางออกตามเงื่อนไข
ลูกศรFlow Lineทิศทางการทำงาน
วงกลมเล็กConnectorจุดต่อในหน้าเดียวกัน
รูปห้าเหลี่ยมคล้ายป้ายชี้ลง (โฮมเพลต)Off-page Connectorจุดต่อไปยังหน้าอื่น
สี่เหลี่ยมขอบล่างเป็นคลื่นDocumentเอกสารหรือรายงานที่พิมพ์ออก
รูปคล้ายจอภาพ (ด้านหนึ่งโค้ง)Displayแสดงผลทางจอภาพ
สี่เหลี่ยมที่ด้านบนลาดเอียงManual Inputป้อนข้อมูลด้วยมือ เช่น แป้นพิมพ์

ผังงานช่วยให้เห็นลำดับขั้นตอนของงานหรือโปรแกรม ตรวจหาจุดผิดได้ง่าย ทุกครั้งที่ขั้นตอนมีคำว่า “ถ้า” ให้นึกถึงรูปขนมเปียกปูน

สิทธิการใช้ซอฟต์แวร์ (Software License)

ซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์ (Proprietary)เจ้าของสงวนสิทธิ ต้องซื้อสิทธิการใช้ และไม่เปิดซอร์สโค้ดให้แก้
แชร์แวร์ (Shareware)ให้ทดลองใช้ก่อน ถ้าจะใช้ต่อหรือใช้ครบทุกความสามารถต้องจ่ายเงิน
ฟรีแวร์ (Freeware)ใช้ได้ฟรี แต่เจ้าของยังถือลิขสิทธิ์ และมักไม่เปิดซอร์สโค้ด
โอเพนซอร์ส (Open Source)เปิดซอร์สโค้ดให้ศึกษา แก้ไข และเผยแพร่ต่อได้ตามเงื่อนไขของสัญญาอนุญาต
ประวัติคอมพิวเตอร์อ่านถ้ามีเวลา

ยุคของคอมพิวเตอร์และบุคคลสำคัญ

ส่วนนี้เป็นความรู้ทั่วไปด้านคอมพิวเตอร์ที่ตำราและข้อสอบตำรวจรุ่นก่อน ๆ มักมี (การประเมินของเรา) แต่ในชุดข้อสอบเสมือนจริงของเราไม่ค่อยพบ จึงจัดเป็นส่วนอ่านถ้ามีเวลา ปีของแต่ละยุคในตำราแต่ละเล่มไม่ตรงกัน ให้จำเทคโนโลยีหลักของแต่ละยุคและผลงานของแต่ละคน ไม่ต้องจำปีให้แม่น

คอมพิวเตอร์ 5 ยุค แบ่งตามเทคโนโลยีหลัก

ยุคเทคโนโลยีหลักลักษณะเด่น
1 (ราว 2489–2502)หลอดสุญญากาศเครื่องใหญ่มาก ใช้ไฟมาก ร้อนง่าย
2 (ราว 2502–2507)ทรานซิสเตอร์เล็กลง เร็วขึ้น ใช้ไฟน้อยลง
3 (ราว 2508–2513)แผงวงจรรวม (IC)รวมทรานซิสเตอร์หลายตัวในชิปเดียว
4 (ราว 2514 เป็นต้นมา)VLSI และไมโครโพรเซสเซอร์ซีพียูทั้งตัวอยู่ในชิปเดียว เกิดไมโครคอมพิวเตอร์
5 (กำลังพัฒนา)ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการประมวลผลแบบขนานเครื่องเรียนรู้และตัดสินใจได้บางส่วน

วิธีจำ: หลอด → ทรานซิสเตอร์ → IC → VLSI → AI แต่ละยุคทำให้วงจรเล็กลงและเร็วขึ้น ช่วงปีในตารางเป็นช่วงโดยประมาณที่ตำราไทยใช้กันทั่วไป

บุคคลและเครื่องสำคัญ เรียงตามลำดับเวลา

ลูกคิด (Abacus)เครื่องมือช่วยคำนวณยุคแรกสุด ใช้ลูกปัดบนแกนแทนค่าตัวเลข
แบลส ปาสกาล (Blaise Pascal)สร้างเครื่องคำนวณเชิงกล Pascaline ที่บวกและลบเลขได้
ก็อตฟรีด ไลบ์นิซ (Gottfried Leibniz)พัฒนาเครื่องคำนวณที่ทำได้ทั้งบวก ลบ คูณ และหาร และเป็นผู้วางหลักเลขฐานสองที่คอมพิวเตอร์ใช้ในปัจจุบัน
ชาลส์ แบบเบจ (Charles Babbage)ออกแบบเครื่องผลต่าง (Difference Engine) และเครื่องวิเคราะห์ (Analytical Engine) ซึ่งมีส่วนรับข้อมูล ส่วนเก็บ ส่วนประมวลผล และส่วนแสดงผล ตรงกับหลักของคอมพิวเตอร์ยุคใหม่ จึงได้รับการยกย่องว่าเป็นบิดาแห่งคอมพิวเตอร์
เอดา เลิฟเลซ (Ada Lovelace)เขียนขั้นตอนคำนวณให้เครื่องวิเคราะห์ของแบบเบจ จึงได้รับการยกย่องว่าเป็นโปรแกรมเมอร์คนแรกของโลก และมีภาษาโปรแกรมชื่อ Ada ตั้งตามชื่อของเธอ
เฮอร์แมน ฮอลเลอริธ (Herman Hollerith)นำบัตรเจาะรูมาใช้ประมวลผลข้อมูลสำมะโนประชากรของสหรัฐอเมริกา ทำให้งานเสร็จเร็วกว่าการนับด้วยมือมาก
ENIACมักถูกยกเป็นคอมพิวเตอร์อิเล็กทรอนิกส์อเนกประสงค์เครื่องแรก ใช้หลอดสุญญากาศจำนวนมาก จึงอยู่ในยุคที่ 1
จอห์น ฟอน นอยมันน์ (John von Neumann)เสนอแนวคิดเก็บโปรแกรมไว้ในหน่วยความจำร่วมกับข้อมูล (Stored Program) ซึ่งคอมพิวเตอร์ส่วนใหญ่ยังใช้ถึงปัจจุบัน
UNIVAC Iมักถูกยกเป็นคอมพิวเตอร์เครื่องแรกที่ผลิตขายในเชิงพาณิชย์ และเคยใช้กับงานสำมะโนประชากรของสหรัฐอเมริกา
คู่ที่ชอบสลับกัน (วิธีจำของเรา) ปาสกาลบวกลบ ไลบ์นิซคูณหารได้ด้วย · แบบเบจคือบิดา เอดาคือโปรแกรมเมอร์คนแรก · ฮอลเลอริธคือบัตรเจาะรู · ฟอน นอยมันน์คือเก็บโปรแกรมในหน่วยความจำ
เช็กเรื่องประวัติ (อ่านถ้ามีเวลา)
บุคคลใดได้รับการยกย่องว่าเป็น “บิดาแห่งคอมพิวเตอร์” เพราะออกแบบเครื่องวิเคราะห์ที่มีส่วนรับข้อมูล ส่วนเก็บ ส่วนประมวลผล และส่วนแสดงผล
คอมพิวเตอร์ยุคใดเริ่มใช้แผงวงจรรวม (IC) ซึ่งรวมทรานซิสเตอร์หลายตัวไว้ในชิปเดียว
แนวคิด “เก็บโปรแกรมไว้ในหน่วยความจำร่วมกับข้อมูล” ซึ่งคอมพิวเตอร์ส่วนใหญ่ยังใช้ถึงปัจจุบัน เป็นแนวคิดของใคร
จุดที่คนพลาดบ่อย และเหตุผล
สลับ RAM กับ ROM · เกิดเพราะชื่อคล้ายกัน วิธีแก้: RAM พักงานที่กำลังเปิด ไฟดับแล้วหาย ROM เก็บเฟิร์มแวร์ตอนเปิดเครื่อง ไฟดับแล้วอยู่ ท่องสั้น ๆ ว่า “RAM หาย ROM อยู่”
จัดอุปกรณ์ตามหน้าตา ไม่ใช่ตามทิศทางข้อมูล · เกิดเพราะสแกนเนอร์กับเครื่องพิมพ์ตั้งคู่กัน คนจึงจัดเป็นกลุ่มเดียวกัน วิธีแก้: ถามว่าข้อมูลเข้าหรือออก สแกนเนอร์นำข้อมูลเข้า เครื่องพิมพ์นำผลออก
คิดว่าระบบคอมพิวเตอร์มีแค่ฮาร์ดแวร์กับซอฟต์แวร์ · เกิดเพราะมองเห็นแค่เครื่องกับโปรแกรม วิธีแก้: ท่อง 5 ส่วน “เครื่อง โปรแกรม คน ข้อมูล ขั้นตอน” คือ Hardware Software Peopleware Data Procedure (บางเล่มนับ 4 (ไม่มี Procedure) หรือ 6 (เพิ่มการสื่อสาร/เครือข่าย) จำความหมายแต่ละส่วน ไม่ต้องยึดจำนวน)
สลับบุคลากร (Peopleware) กับกระบวนการทำงาน (Procedure) · เกิดเพราะทั้งสองเกี่ยวกับคนทำงาน วิธีแก้: ถ้าตัวเลือกเป็นตัวคนหรือตำแหน่ง เช่น ผู้ใช้ โปรแกรมเมอร์ ผู้ดูแลระบบ คือ Peopleware ถ้าเป็นขั้นตอนหรือคู่มือ คือ Procedure
คิดว่าโปรแกรมที่ติดมากับเครื่องเป็นซอฟต์แวร์ระบบ · เกิดเพราะเห็นเบราว์เซอร์มีมาในทุกเครื่อง วิธีแก้: ถามว่ามันคุมเครื่องหรือทำงานให้ผู้ใช้ เบราว์เซอร์ทำงานให้ผู้ใช้ จึงเป็นซอฟต์แวร์ประยุกต์
เช็กความเข้าใจ

ตอบด้วยเหตุผล ไม่ใช่ความจำ

เจ้าหน้าที่พิมพ์บันทึกข้อความไปครึ่งหน้าแล้วไฟฟ้าดับ เปิดเครื่องใหม่พบว่าส่วนที่ยังไม่ได้กดบันทึกหายไป เพราะส่วนนั้นยังอยู่ในหน่วยความจำใด
ข้อใดไม่ใช่หน้าที่ของระบบปฏิบัติการ
เอกสารที่กำหนดว่าเจ้าหน้าที่เวรต้องสำรองข้อมูลทะเบียนลงไดรฟ์ภายนอกทุกเย็น และต้องแจ้งใครเมื่อระบบขัดข้อง จัดอยู่ในองค์ประกอบใดของระบบคอมพิวเตอร์
ระบบรับชำระค่าปรับ: เจ้าหน้าที่สแกนบาร์โค้ดบนใบสั่ง ระบบรวมยอดค่าปรับทุกรายการของใบสั่งนั้น แสดงยอดบนจอ แล้วบันทึกการชำระลงฐานข้อมูล ขั้น “ระบบรวมยอดค่าปรับ” ตรงกับขั้นใดของวงจร IPOS
ลองอธิบายด้วยคำพูดตัวเองอธิบายให้เพื่อนฟังใน 3 ประโยคว่า ทำไมงานที่ยังไม่กดบันทึกจึงหายเมื่อไฟดับ แต่ไฟล์ที่บันทึกแล้วไม่หาย โดยใช้คำว่า RAM ลบเลือน และ SSD
แบบทดสอบท้ายบท10 ข้อ ทำได้ 8 ข้อขึ้นไปถือว่าผ่าน และปลดล็อกบทถัดไปในแผน ข้อที่ตอบผิดจะกลับมาให้ทบทวนในอีกไม่กี่วัน พร้อมคำอธิบายเดิมเริ่มทำ 10 ข้อเปิดหน้าสรุปของหัวข้อนี้