📜

บทเรียน OCSC

ความรู้และลักษณะการเป็นข้าราชการที่ดี

ระเบียบบริหารแผ่นดิน วิธีปฏิบัติราชการปกครอง และจริยธรรมข้าราชการ

🧭

ภาพรวม

ส่วนที่ 1 · ภาพรวมและเป้าหมาย 7 ประการ (มาตรา 6)

ทำความรู้จัก พ.ร.ฎ. ฉบับนี้ ก่อนไล่ทีละมาตรา เพื่อให้เห็นภาพรวมว่า "บ้านเมืองที่ดี" วัดกันที่เป้าหมายอะไรบ้าง

ใจความสำคัญของ พ.ร.ฎ. บ้านเมืองที่ดี

พ.ร.ฎ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 เป็นกฎหมายแม่บทของการปฏิรูประบบราชการไทย ตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจ มาตรา 175 ของรัฐธรรมนูญ และ มาตรา 3/1 วรรคสี่ แห่ง พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 ที่แก้ไขโดย พ.ร.บ. (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2545 — มีฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562 เพื่อเชื่อมโยงการทำงานของทุกส่วนราชการเข้ากับ ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี

เป้าหมาย 7 ประการของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี (มาตรา 6)

ที่	เป้าหมาย	ความหมายเชิงปฏิบัติ	หมวดที่เกี่ยวข้อง
1	เกิดประโยชน์สุขของประชาชน	ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง รับฟังความคิดเห็น บรรเทาผลกระทบ	หมวด 2
2	เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ	ทำงานเป็นแผน มีเป้าหมาย ตัวชี้วัดชัดเจน	หมวด 3
3	มีประสิทธิภาพและเกิดความคุ้มค่า	ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ลดต้นทุน จัดทำบัญชีต้นทุน	หมวด 4
4	ไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น	ลดขั้นตอน กระจายอำนาจ ใช้แพลตฟอร์มดิจิทัล	หมวด 5
5	มีการปรับปรุงภารกิจให้ทันต่อสถานการณ์	ทบทวนภารกิจ ยุบเลิกหน่วยงานที่ซ้ำซ้อน	หมวด 6
6	ประชาชนได้รับการอำนวยความสะดวก	ศูนย์บริการร่วม ระบบเครือข่ายสารสนเทศ	หมวด 7
7	มีการประเมินผลอย่างสม่ำเสมอ	คณะผู้ประเมินอิสระ ให้รางวัล/บำเหน็จความชอบ	หมวด 8

จุดที่ข้อสอบชอบถาม

ข้อสอบชอบถามว่า "เป้าหมาย 7 ประการตามมาตรา 6 ข้อใดถูกต้องที่สุด" → คำตอบคือ "ถูกทุกข้อ" เพราะมาตรา 6 บัญญัติเป้าหมายไว้ 7 ข้อพร้อมกัน ไม่ใช่ให้เลือกข้อใดข้อหนึ่ง — นอกจากนี้ยังชอบสลับหน่วยงาน (ก.พ.ร. / สำนักงบประมาณ / กรมบัญชีกลาง / สำนักงาน ก.พ.) เพื่อดักคนที่จำผิด

❤️

ประโยชน์สุข

ส่วนที่ 2 · การบริหารเพื่อประโยชน์สุขของประชาชน (มาตรา 7-8)

หมวด 2 วางหลักว่าการบริหารราชการทุกอย่างต้องยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง — ตั้งแต่ก่อนเริ่มโครงการจนเสร็จสิ้น

หลักการสำคัญ (มาตรา 7)

การบริหารราชการเพื่อประโยชน์สุขของประชาชนผู้รับบริการ ให้ส่วนราชการปฏิบัติโดยถือว่าประชาชนเป็นศูนย์กลาง และต้องครอบคลุมเรื่อง (1) ความผาสุกและความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน (2) ความสงบและปลอดภัยของสังคมส่วนรวม (3) ประโยชน์สูงสุดของประเทศ

แนวปฏิบัติตามมาตรา 8

ข้อ	สาระสำคัญ	จุดจำ
8(1)	ต้องสอดคล้องกับแนวนโยบายแห่งรัฐและนโยบาย ครม. ที่แถลงต่อรัฐสภา	นโยบาย ครม. มีผลผูกพันส่วนราชการ
8(2)	ต้องไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น	ตัดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น
8(3)	ก่อนเริ่มภารกิจที่มีผลกระทบต่อประชาชน ต้องรับฟังความคิดเห็น/วิเคราะห์ผลดีผลเสีย	ทำประชาพิจารณ์ก่อนเริ่มโครงการ
8(4)	ต้องเปิดเผยข้อมูล/ขั้นตอน/ระยะเวลา/งบประมาณ ให้ประชาชนทราบ	เผยแพร่ผ่านเว็บไซต์/ป้ายประชาสัมพันธ์
8(5)	หากปัญหาเกิดจากระเบียบส่วนราชการอื่น → แจ้งส่วนราชการนั้นเพื่อแก้ไข + แจ้ง ก.พ.ร.	ต้องแจ้ง ก.พ.ร. ด้วย ไม่ใช่แค่หน่วยงานอื่น

จุดที่ข้อสอบชอบหลอก

'ต้องดำเนินการแก้ไขหรือบรรเทาผลกระทบนั้น' (ม. 9(4)) หลายคนสับสนกับ ม. 8(5) — จริงๆ คือคนละมาตรา: ม. 8(5) คือ ปัญหาจากระเบียบหน่วยงานอื่น ส่วน ม. 9(4) คือ ผลกระทบที่เกิดจากการปฏิบัติภารกิจ — ข้อสอบชอบสลับสองข้อนี้

🎯

ผลสัมฤทธิ์

ส่วนที่ 3 · การบริหารเพื่อผลสัมฤทธิ์ & แผนปฏิบัติราชการ (มาตรา 9-18)

หัวใจของหมวด 3 คือ "แผนปฏิบัติราชการ" ที่เปลี่ยนจากแผน 4 ปี (ฉบับ 2546) เป็นแผน 5 ปี (ฉบับที่ 2/2562) และต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ

แผนปฏิบัติราชการ 5 ปี (มาตรา 16 ฉบับแก้ไข)

ให้ส่วนราชการจัดทำแผนปฏิบัติราชการของตนเองเป็น แผน 5 ปี (ฉบับเดิมเคยเป็นแผน 4 ปี) ซึ่งต้องสอดคล้องกับ:
• ยุทธศาสตร์ชาติ
• แผนแม่บท
• แผนการปฏิรูปประเทศ
• แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
• นโยบายคณะรัฐมนตรีที่แถลงต่อรัฐสภา
• แผนอื่นที่เกี่ยวข้อง

วาระเริ่มแรก: แผนสามปี (มาตรา 9 ฉบับแก้ไข)

ในช่วงเปลี่ยนผ่าน ให้จัดทำแผนปฏิบัติราชการเป็น แผนสามปี โดยมีห้วงระยะเวลา ปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 ถึง พ.ศ. 2565 — ไม่ใช่ 2562-2564 หรือ 2564-2566 (ข้อสอบชอบหลอกปี)

รายละเอียดของแผนปฏิบัติราชการ (มาตรา 9 ฉบับเดิม)

องค์ประกอบ	ต้องมี	ตัวลวง
เป้าหมาย & ผลสัมฤทธิ์	ระบุชัดเจนวัดได้	ลืมวัดผลสัมฤทธิ์
ตัวชี้วัดความสำเร็จ	ตัวเลขชัดเจน	ใช้คำว่า "เพิ่มขึ้น" อย่างเดียว
ขั้นตอน & ระยะเวลา	ระบุระยะเวลาแต่ละขั้น	ไม่ระบุเสร็จเมื่อใด
ประมาณการงบประมาณ	ค่าใช้จ่ายครบทุกหมวด	ประมาณการแค่บางส่วน

ก่อนทำ

ตรวจสอบภารกิจ

ตรวจสอบภารกิจเดิมว่ายังดำเนินการได้และจำเป็นอยู่หรือไม่

กลางทาง

ประเมินผลสัมฤทธิ์

ประเมินผลการปฏิบัติงานตามแผนที่ผ่านมา

ภารกิจหมดความจำเป็น

ปรับแผน (ถ้าจำเป็น)

การปรับแผนทำได้เฉพาะเมื่อภารกิจเดิมไม่สามารถดำเนินการได้ หรือหมดความจำเป็น โดยต้องเสนอ ครม. อนุมัติ (ม. 18 วรรคสอง)

สำคัญ

โอนงบประมาณ

เมื่อ ครม. อนุมัติปรับแผน จึงโอนงบประมาณไปภารกิจใหม่ที่กำหนดในแผนได้

จุดสังเกต: ใครปรับแผนได้

หัวหน้าส่วนราชการเสนอ คณะรัฐมนตรี (ไม่ใช่รัฐมนตรีเจ้าสังกัด หรือ สำนักงบประมาณ) เป็นผู้อนุมัติปรับแผน — ข้อสอบชอบถามว่า "ใครอนุมัติ?" ถ้าตอบรัฐมนตรีหรือ ผอ. สำนักงบประมาณ = ผิด

⚙️

ประสิทธิภาพ

ส่วนที่ 4 · การบริหารอย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า (มาตรา 19-24)

หมวด 4 เน้น "วัดผลได้" — ตั้งแต่บัญชีต้นทุน การจัดซื้อจัดจ้าง จนถึงการสรุปผลให้นายกรัฐมนตรีคนใหม่

เครื่องมือวัดประสิทธิภาพ

มาตรา	เครื่องมือ	รายละเอียด
19	สรุปผลการปฏิบัติราชการ	หัวหน้าส่วนราชการต้องสรุปผลและให้ข้อมูลต่อนายกรัฐมนตรีคนใหม่เมื่อมีการเปลี่ยนแปลง
20	เผยแพร่แผนงาน & ระยะเวลา	ให้ประชาชนทราบผ่านระบบสารสนเทศ เพื่อความโปร่งใส
21	บัญชีต้นทุนรายจ่ายต่อหน่วย	จัดทำในงานบริการสาธารณะ เพื่อทราบต้นทุนจริงและเปรียบเทียบประสิทธิภาพ
23	การจัดซื้อจัดจ้าง	คำนึงถึงคุณภาพ ประโยชน์ระยะยาว ไม่จำเป็นต้องยึดราคาต่ำสุดเสมอ

บัญชีต้นทุนรายจ่ายต่อหน่วย (มาตรา 21)

ให้ส่วนราชการจัดทำบัญชีต้นทุนในงานบริการสาธารณะ เพื่อประโยชน์ในการ:
(1) เปรียบเทียบประสิทธิภาพกับหน่วยงานอื่น
(2) ทราบต้นทุนที่แท้จริงและนำไปสู่การเพิ่มประสิทธิภาพ
(3) ใช้เป็นข้อมูลในการกำหนดค่าธรรมเนียม
— ข้อสอบชอบถามว่า "คำตอบใดถูกต้อง?" → มักตอบ "ถูกทุกข้อ" เพราะครอบคลุมทั้ง 3 ด้าน

การจัดซื้อจัดจ้าง (มาตรา 23)

ส่วนราชการต้องคำนึงถึง คุณภาพ วัตถุประสงค์ ประโยชน์และผลเสียทางสังคม และประโยชน์ระยะยาว ประกอบกัน — ไม่ต้องยึดราคาต่ำสุดเสมอไป หากคุณภาพและการดูแลรักษาเป็นสำคัญ โดยหากระเบียบเดิมเป็นอุปสรรค ให้ส่วนราชการที่รับผิดชอบระเบียบนั้น (เช่น กรมบัญชีกลาง) เป็นผู้ปรับปรุง

สรุปผลให้นายกรัฐมนตรีคนใหม่ (มาตรา 19)

เมื่อนายกรัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่ง ให้ หัวหน้าส่วนราชการ (ไม่ใช่รัฐมนตรี ไม่ใช่ปลัดกระทรวง) เป็นผู้สรุปผลการปฏิบัติราชการและให้ข้อมูลแก่นายกรัฐมนตรีคนใหม่ — ข้อสอบชอบสลับเป็นคณะรัฐมนตรีชุดเดิม/ประธานรัฐสภา

⚡

ลดขั้นตอน

ส่วนที่ 5 · การลดขั้นตอน & กระจายอำนาจ (มาตรา 25-30)

หมวด 5 เน้น "เร็ว ไม่ซ้ำซ้อน" — ตั้งแต่การสั่งราชการ การกระจายอำนาจ จนถึงศูนย์บริการร่วม

การสั่งราชการ (มาตรา 26)

การสั่งราชการให้กระทำเป็น ลายลักษณ์อักษร เว้นแต่กรณีจำเป็นที่ไม่อาจสั่งเป็นหนังสือในขณะนั้น จึงจะสั่งด้วยวาจาได้ — เมื่อผู้รับคำสั่งปฏิบัติตามแล้ว ต้อง บันทึกรายงานให้ผู้สั่งทราบโดยอ้างอิงคำสั่งด้วยวาจา เพื่อมีหลักฐานตรวจสอบย้อนหลังได้

การกระจายอำนาจการตัดสินใจ (มาตรา 27)

หลักการ	รายละเอียด	จุดห้าม
มอบอำนาจให้ผู้ใต้บังคับบัญชา	อนุมัติเรื่องที่ไม่ซับซ้อนได้เอง → ลดขั้นตอน	มอบแล้วต้องไม่สร้างขั้นตอนกลั่นกรองเพิ่ม
หลักเกณฑ์ควบคุม/ติดตาม/กำกับดูแล	ต้องชัดเจน ตรวจสอบได้ โปร่งใส	ห้ามสร้างขั้นตอน/การกลั่นกรองงานที่ไม่จำเป็น
ความเหมาะสม	เหมาะกับระดับอำนาจที่มอบหมาย	มอบเกินขอบเขตที่กฎหมายกำหนด

คณะกรรมการ: มติผูกพันแม้ไม่เข้าประชุม (มาตรา 25)

มติของคณะกรรมการ ผูกพันส่วนราชการ ซึ่งมีผู้แทนร่วมเป็นกรรมการอยู่ด้วย แม้ตัวแทนจะไม่ได้เข้าร่วมประชุมในวันที่มีการวินิจฉัย — และหากมีความเห็นแตกต่างกันสองฝ่าย ต้อง บันทึกความเห็นของฝ่ายข้างน้อยไว้ด้วย

ศูนย์บริการร่วม / One-Stop Service (มาตรา 30)

ให้จัดตั้ง ศูนย์บริการร่วม ในกระทรวง จังหวัด และอำเภอ เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนในการติดต่อราชการ — เช่น ประชาชนสามารถติดต่อขอใบอนุญาตหลายประเภทจากหลายกรมในกระทรวงเกษตรฯ ได้ที่จุดเดียว

🔄

ปรับปรุงภารกิจ

ส่วนที่ 6 · การปรับปรุงภารกิจ & ทบทวนกฎหมาย (มาตรา 31-36)

หมวด 6 บังคับให้ส่วนราชการต้อง "ทบทวนตัวเอง" — ตั้งแต่ภารกิจ กฎหมาย ไปจนถึงการยุบเลิกหน่วยงาน

การทบทวนภารกิจ (มาตรา 33 ฉบับแก้ไข)

ให้ส่วนราชการทบทวนภารกิจว่าภารกิจใด มีความจำเป็น สมควรยกเลิก ปรับปรุง หรือเปลี่ยนแปลงการดำเนินการ ต่อไปหรือไม่ โดยคำนึงถึง:
• ยุทธศาสตร์ชาติ
• แผนแม่บท
• แผนการปฏิรูปประเทศ
• แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
• นโยบาย ครม. ที่แถลงต่อรัฐสภา
• กำลังเงินงบประมาณของประเทศ
• ความคุ้มค่าของภารกิจ และสถานการณ์อื่นประกอบ

ห้ามตั้งหน่วยงานซ้ำ (มาตรา 34 ฉบับแก้ไข)

ในกรณีที่มีการยุบเลิก โอน หรือรวมส่วนราชการใดทั้งหมดหรือบางส่วน ห้ามมิให้จัดตั้งส่วนราชการที่มีภารกิจหรืออำนาจหน้าที่ที่มีลักษณะเดียวกันหรือคล้ายคลึงกัน เว้นแต่มีเหตุผลและความจำเป็นเพื่อรักษาความมั่นคง/เศรษฐกิจ/ผลประโยชน์ส่วนรวม และ โดยได้รับความเห็นชอบจาก ก.พ.ร.

— ฉบับแก้ไข 2562 ตัดข้อความเรื่อง 'การเปลี่ยนแปลงแผนการบริหารราชการแผ่นดิน' ออกไป เพราะแผนดังกล่าวถูกยกเลิกแล้ว

การปรับปรุงกฎหมาย (มาตรา 35-36)

ขั้นตอน	รายละเอียด
ม. 35 ทบทวนกฎหมาย	ส่วนราชการต้องทบทวนกฎหมาย/ระเบียบที่รับผิดชอบ นำความคิดเห็นประชาชนมาพิจารณา หากล้าสมัย → ดำเนินการแก้ไข
ม. 36 เสนอแนะจากกฤษฎีกา	สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเสนอแนะต่อส่วนราชการเจ้าของกฎหมาย → หากไม่เห็นด้วย ให้เสนอ ครม. วินิจฉัยชี้ขาด

🌐

อำนวยความสะดวก

ส่วนที่ 7 · การอำนวยความสะดวก & แพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง (มาตรา 37-39)

หมวด 7 เน้นให้บริการ "ใกล้ตัวประชาชน" + การใช้ดิจิทัลทันสมัย ตามแนวทางรัฐบาลดิจิทัลในฉบับแก้ไข 2562

กำหนดเวลาแล้วเสร็จ (มาตรา 37)

ให้ส่วนราชการกำหนด ระยะเวลาแล้วเสร็จ ของงานบริการ และ เปิดเผยให้ประชาชนทราบ — หาก ก.พ.ร. เห็นว่าระยะเวลาที่กำหนดล่าช้าเกินสมควร ก.พ.ร. จะกำหนดเวลาแล้วเสร็จให้ส่วนราชการนั้นต้องปฏิบัติก็ได้

ช่องทางบริการประชาชน (มาตรา 38-39)

มาตรา	สาระสำคัญ
38	ตอบข้อสอบถาม/รับคำร้องทุกข์ ภายในเวลาที่กำหนด — หากไม่แจ้งผลการพิจารณาภายในเวลา ถือว่ามีความผิดฐานประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง (ม. 24 วรรคสาม)
39	ให้จัดให้มี ระบบเครือข่ายสารสนเทศ เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร ติดต่อสอบถาม และตรวจสอบการทำงานได้

แพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง (มาตรา 29 วรรคสอง + มาตรา 10 ฉบับ 2562) — ไฮไลต์

การบริการประชาชนและการติดต่อประสานงานระหว่างส่วนราชการ ต้องกระทำโดยใช้แพลตฟอร์มดิจิทัลกลางที่สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) กำหนด

กรอบเวลา:
• 90 วัน นับแต่ พ.ร.ฎ. มีผลบังคับ → สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัลต้องจัดให้มีแพลตฟอร์มกลาง
• 2 ปี หลังพ้นกำหนด 90 วัน → หัวหน้าส่วนราชการต้องดำเนินการให้แล้วเสร็จ
• หากไม่สามารถทำได้ → เสนอ ก.พ.ร. ขยายเวลา (ไม่ใช่นายกรัฐมนตรี)

🏆

ประเมินผล

ส่วนที่ 8 · การประเมินผลการปฏิบัติราชการ & บำเหน็จความชอบ (มาตรา 40-52)

หมวด 8 ปิดท้ายด้วยกลไก "ตรวจ + ให้รางวัล" — สร้างแรงจูงใจให้ส่วนราชการทำงานดี

กลไกการประเมินผล

มาตรา	กลไก	จุดสำคัญ
43-44	เปิดเผยข้อมูล	ราชการเป็นเรื่องเปิดเผยเป็นหลัก เป็นความลับเท่าที่จำเป็นอย่างยิ่ง — การเปิดเผยต้องไม่ก่อให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบในการเสนอราคา
45-46	คณะผู้ประเมินอิสระ	ใช้บุคคลภายนอกประเมิน เพื่อความเป็นกลางและน่าเชื่อถือ — ผลการประเมินผู้บังคับบัญชาเป็นความลับเพื่อความสามัคคี
47	ประเมินผลงานภายใน	ให้ผู้บังคับบัญชาประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชา
48	บำเหน็จความชอบ	ก.พ.ร. เสนอ ครม. จัดสรรเงินเพิ่มพิเศษเป็นบำเหน็จความชอบแก่ส่วนราชการที่ ดำเนินการให้บริการที่มีคุณภาพ เป็นไปตามเป้าหมาย และเป็นที่พึงพอใจแก่ประชาชน
49	เงินรางวัลการเพิ่มประสิทธิภาพ	จัดสรรให้ส่วนราชการที่เพิ่มผลงานโดยไม่เพิ่มค่าใช้จ่าย / ลดค่าใช้จ่ายต่อหน่วยได้ / คุ้มค่าต่อภารกิจ (ตอบ "ถูกทุกข้อ")

องค์การแห่งการเรียนรู้ (มาตรา 11)

ส่วนราชการต้องพัฒนาความรู้ในส่วนราชการให้มีลักษณะเป็น องค์การแห่งการเรียนรู้ ที่มีคุณลักษณะ:
• มีการจัดการความรู้และข้อมูลข่าวสารเพื่อนำมาประยุกต์ใช้
• ส่งเสริมให้บุคลากรพัฒนาตนเองและเรียนรู้ร่วมกัน
• สามารถปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว
— ข้อสอบชอบถาม "หน่วยงานใดมีหน้าที่พัฒนาความรู้?" → ตอบ ส่วนราชการนั้นๆ เอง (ไม่ใช่ ก.พ.ร. หรือ สำนักงาน ก.พ.)

🔀

เปรียบเทียบ 2 ฉบับ

ส่วนที่ 9 · เปรียบเทียบฉบับ 2546 vs ฉบับที่ 2/2562

ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562 เปลี่ยนแปลงอะไรบ้าง — ตารางนี้คือสิ่งที่ข้อสอบถามบ่อยที่สุด

สิ่งที่เปลี่ยนแปลง

ประเด็น	ฉบับ 2546 (เดิม)	ฉบับที่ 2/2562 (แก้ไข)
แผนการบริหารราชการแผ่นดิน	มี (ม. 13)	ยกเลิก (ม. 3 ของฉบับแก้ไข) — ใช้ยุทธศาสตร์ชาติแทน
แผนนิติบัญญัติ	มี (ม. 14-15)	ยกเลิก (ม. 3) — ใช้แผนการปฏิรูปประเทศแทน
แผนปฏิบัติราชการของส่วนราชการ	แผน 4 ปี สอดคล้องแผนบริหารแผ่นดิน	แผน 5 ปี สอดคล้องยุทธศาสตร์ชาติ + แผนแม่บท + แผนปฏิรูปฯ + แผนพัฒนาฯ + นโยบาย ครม. (ม. 16 ใหม่)
การทบทวนภารกิจ (ม. 33)	คำนึงถึงแผนบริหารแผ่นดิน/แผนนิติบัญญัติ	คำนึงถึงยุทธศาสตร์ชาติ แผนแม่บท แผนปฏิรูป แผนพัฒนาฯ นโยบาย ครม.
ยุบเลิกส่วนราชการ (ม. 34)	มีข้อยกเว้นเรื่อง "การเปลี่ยนแปลงแผนบริหารแผ่นดิน"	ตัดข้อยกเว้นนี้ออก เพราะแผนดังกล่าวถูกยกเลิก
แพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง	ไม่มี	เพิ่ม ม. 29 วรรคสอง ต้องใช้แพลตฟอร์มกลางของ สพร. (ม. 6 ของฉบับแก้ไข)
ใช้บังคับ	ตั้งแต่วันถัดจากประกาศในราชกิจจาฯ	เหมือนเดิม — ฉบับ 2562 ประกาศ 26 เม.ย. 2562 → มีผล 27 เม.ย. 2562 (แต่ข้อสอบตอบ "วันถัดจากประกาศในราชกิจจาฯ")

สรุปสิ่งที่ยกเลิกโดยฉบับที่ 2/2562 (ข้อสอบชอบถาม)

ถูกทุกข้อ:
1. การจัดทำแผนการบริหารราชการแผ่นดิน (ม. 13 เดิม)
2. การจัดทำแผนนิติบัญญัติ (ม. 14-15 เดิม)
3. มาตรา 13, 14, 15 แห่ง พ.ร.ฎ. พ.ศ. 2546 — ทั้ง 3 มาตราถูกยกเลิกโดย มาตรา 3 ของฉบับแก้ไข
4. ข้อยกเว้น "การเปลี่ยนแปลงแผนบริหารแผ่นดิน" ใน ม. 34

สาเหตุที่ต้องมีฉบับแก้ไข 2562

รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 กำหนดให้มี ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี เป็นเป้าหมายการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน และมี พ.ร.บ. การจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2560 + พ.ร.บ. แผนและขั้นตอนการดำเนินการปฏิรูปประเทศ พ.ศ. 2560 ทำให้แผนบริหารราชการแผ่นดินและแผนนิติบัญญัติซ้ำซ้อน จึงสมควรยกเลิก และปรับปรุงแผนปฏิบัติราชการให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ รวมทั้งผลักดันรัฐบาลดิจิทัลด้วยแพลตฟอร์มกลาง

คำศัพท์และคำสำคัญ

🏛️หน่วยงานหลักที่ต้องจำ

ก.พ.ร.สำนักงาน ก.พ.ร.

สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ → ดูแลการปฏิรูประบบราชการ ออกระเบียบ เสนอแนะ กำหนดเวลาแล้วเสร็จ

สำนักงาน ก.พ.Office of the Civil Service Commission

ดูแลบุคลากรภาครัฐ ไม่ใช่หน่วยงานที่ดูแลการประเมินผลการปฏิบัติราชการ

สำนักงบประมาณBureau of the Budget

จัดสรรงบประมาณแผ่นดิน กำหนดกรอบงบประมาณรายจ่ายประจำปี ร่วมกับ ก.พ.ร. กำหนดแนวทางจัดทำแผนปฏิบัติราชการ

กรมบัญชีกลางComptroller General's Department

ดูแลระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ เมื่อ พ.ร.ฎ. ต้องปรับปรุงระเบียบพัสดุ → กรมบัญชีกลางเป็นผู้ปรับปรุง

สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาCouncil of State

เสนอแนะต่อส่วนราชการเจ้าของกฎหมายเพื่อแก้ไขปรับปรุงกฎหมาย หากไม่เห็นด้วย → เสนอ ครม. วินิจฉัย

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน)DGA

กำหนดแพลตฟอร์มดิจิทัลกลางให้ส่วนราชการใช้บริการประชาชนและประสานงานระหว่างกัน

สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติNESDC

จัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ซึ่งแผนปฏิบัติราชการต้องสอดคล้อง

คณะผู้ประเมินอิสระIndependent Evaluation Committee

บุคคลภายนอกที่ประเมินผลการปฏิบัติราชการ เพื่อความเป็นกลาง

📐หลักการและมาตราสำคัญ

การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีGood Governance

การบริหารราชการเพื่อบรรลุเป้าหมาย 7 ประการตามมาตรา 6 (ม. 6)

ผลสัมฤทธิ์Achievement

การบรรลุผลสำเร็จตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ (ม. 9 ฉบับเดิม)

แผนปฏิบัติราชการOperational Plan

แผน 5 ปี ที่ส่วนราชการจัดทำ ต้องมีเป้าหมาย ผลสัมฤทธิ์ ตัวชี้วัด ขั้นตอน ระยะเวลา งบประมาณ (ม. 16 ใหม่)

แผนการบริหารราชการแผ่นดินNational Administrative Plan

แผน 4 ปี ที่ ครม. จัดทำ ถูกยกเลิกโดยฉบับที่ 2/2562 (ม. 13 เดิม)

แผนนิติบัญญัติLegislative Plan

แผนการออกกฎหมายตามทิศทางนโยบายรัฐบาล ถูกยกเลิกโดยฉบับที่ 2/2562 (ม. 14-15 เดิม)

ยุทธศาสตร์ชาติNational Strategy

เป้าหมายการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน 20 ปี ตามรัฐธรรมนูญ 2560 + พ.ร.บ. ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2560

องค์การแห่งการเรียนรู้Learning Organization

ส่วนราชการที่มีการจัดการความรู้ ส่งเสริมให้บุคลากรพัฒนาตนเอง ปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงได้ (ม. 11)

ศูนย์บริการร่วมOne-Stop Service

จุดบริการเดียวที่รวมงานหลายประเภทไว้ด้วยกัน เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชน (ม. 30)

ทริคจำก่อนลงสนาม

ทริคจำเลขมาตรา: เน้นมาตรา 6 (เป้าหมาย 7 ประการ), มาตรา 8 (5 แนวปฏิบัติ), มาตรา 16 (แผน 5 ปี), มาตรา 19 (สรุปผลให้นายกฯ), มาตรา 21 (บัญชีต้นทุน), มาตรา 23 (จัดซื้อจัดจ้าง), มาตรา 26 (สั่งราชการ), มาตรา 27 (กระจายอำนาจ), มาตรา 33 (ทบทวนภารกิจ), มาตรา 34 (ห้ามตั้งหน่วยงานซ้ำ), มาตรา 37 (กำหนดเวลาแล้วเสร็จ), มาตรา 43-44 (เปิดเผยข้อมูล), มาตรา 48-49 (บำเหน็จ/รางวัล)
ทริคจำหน่วยงาน: ก.พ.ร. = ปฏิรูประบบราชการ, สำนักงาน ก.พ. = บุคลากร, สำนักงบประมาณ = งบประมาณ, กรมบัญชีกลาง = พัสดุ/จัดซื้อจัดจ้าง, กฤษฎีกา = เสนอแนะกฎหมาย, สพร. = แพลตฟอร์มดิจิทัล — ข้อสอบชอบสลับหน่วยงาน!
ทริคจำช่วงเวลา: แผน 4 ปี → แผน 5 ปี (ฉบับ 2562), วาระเริ่มแรกแผน 3 ปี (2563-2565), แพลตฟอร์มดิจิทัลกลางจัดทำภายใน 90 วัน + ส่วนราชการใช้ภายใน 2 ปี
ทริคจับคำถาม "ถูกทุกข้อ": เป้าหมาย 7 ประการ (ม. 6), แผนปฏิบัติราชการ 4 องค์ประกอบ (ม. 9), บัญชีต้นทุน 3 ประโยชน์ (ม. 21), เงินรางวัลเพิ่มประสิทธิภาพ 3 เงื่อนไข (ม. 49), องค์การแห่งการเรียนรู้ 3 คุณลักษณะ (ม. 11), ยกเลิกโดยฉบับ 2562 = 4 ข้อ — ตอบ "ถูกทุกข้อ" เกือบทุกครั้ง
ทริคจับคำหลอก: "เสมอ, ทุกกรณี, ไม่ต้อง, เท่านั้น, ทันที" — ข้อความที่ใช้คำเหล่านี้มักผิด เพราะ พ.ร.ฎ. มักมีข้อยกเว้นเสมอ เช่น "ไม่ต้องยึดราคาต่ำสุดเสมอไป" / "เป็นความลับเท่าที่จำเป็น" / "เว้นแต่มีเหตุผลความจำเป็น"
ทริคเทียบ ม. 8 vs ม. 9: ม. 8(5) = ปัญหาจากระเบียบหน่วยงานอื่น (แจ้งหน่วยงานนั้น + ก.พ.ร.), ม. 9(4) = ผลกระทบที่เกิดจากการปฏิบัติภารกิจ (ต้องแก้ไข/บรรเทา) — ข้อสอบชอบสลับ
ทริค "ใครอนุมัติปรับแผน": หัวหน้าส่วนราชการเสนอ คณะรัฐมนตรี (ไม่ใช่รัฐมนตรีเจ้าสังกัด, ไม่ใช่ สำนักงบประมาณ) — จำง่าย: "ปรับแผนใหญ่ → ครม."
ทริคมาตรา 19: หัวหน้าส่วนราชการ (ไม่ใช่ ครม. ไม่ใช่ รัฐมนตรี ไม่ใช่ ปลัดกระทรวง) สรุปผลให้นายกฯ คนใหม่ — ข้อสอบชอบสลับเป็นประธานรัฐสภา/ประธานศาลฎีกา
ทริคมาตรา 25: มติคณะกรรมการ ผูกพันส่วนราชการ แม้ตัวแทนไม่ได้เข้าร่วมประชุม และต้อง บันทึกความเห็นฝ่ายข้างน้อย ไว้ด้วย — ตรงข้ามกับ "เสียงข้างมากชี้ขาดโดยไม่ต้องบันทึก"